władcy zwierzchni ⇒ rozbicie dzielnicowe ⇒ Henryk IV Prawy

Henryk IV Prawy (Probus)

Urósł aż do pozazdroszczenia, tak dzięki odziedziczeniu po ojcu i stryju całego księstwa wrocławskiego, jak i przez zakup [innych] okręgów.
Kronika Jana Długosza
rodzice ⇒ drzewo genealogiczne
Henryk III BiałyJudyta, córka Konrada I mazowieckiego
życie
1257/1258 - 23 VI 1290 (Wrocław)
małżeństwa
  1. 1280 - ok.1287: Konstancja, córka Władysława I opolskiego
  2. ok. 1287 - 1290: Matylda, córka Ottona V Długiego, margrabiego brandenburskiego
poprzednikokres panowania (Kraków)następca
Leszek II Czarny1288 - 1290Przemysł II

1266

-(3 XII) Śmierć Henryka III Białego.

1270

📖
[Władysław] umierając pozostawił na mocy prawa dziedziczenia tę połowę [po Henryku III] jako prawowitemu spadkobiercy Henrykowi IV, lubo bardzo małemu [...] Tym sposobem Henryk IV odziedziczył zarówno część ojca swego, jak stryja. - Kronika wielkopolska
-(27 IV) Śmierć Władysława.

1271

📖
Bolesław zaś wówczas zaczął wojnę z wrocławskim księciem. I poszli jemu na pomoc Lew, Mścisław, a Włodzimierz sam nie szedł, lecz posłał wojsko swoje z Żelisławem. - Kronika halicko-wołyńska
-(VI) Dywersyjny najazd Bolesława Wstydliwego, Leszka Czarnego i Konrada II mazowieckiego, wspieranych przez wojska ruskie, na księstwo wrocławskie w interesie Węgier prowadzących wojnę z Czechami.

1272

-(31 I) Henryk nadaje prawo mili miejskiej dla Wrocławia.
-Wrocław otrzymuje zezwolenie na budowę murowanych domów.

1273

-Uzyskanie prawa szrotu przez Wrocław.
-(lato) Zawarcie sojuszu z Przemysłem II.

1274

-Uzyskanie prawa składu przez Wrocław.
-Henryk rozpoczyna akcję rewindykacji ponad 70 wsi założonych przez biskupa wrocławskiego na terenie książęcej "przesieki".

1276

-(12 VII) Arbitraż 8 pełnomocników w sporze pomiędzy Henrykiem i biskupem Tomaszem II.-Odkupienie ziemi krośnieńskiej (z Krosnem i zamkiem Gryf) z rąk arcybiskupa magdeburskiego (za cenę 10000 grzywien srebra).

1277

📖
[Bolesław Rogatka] upatrzywszy tedy chwilę sposobną do wykonania zamiarów, wysławszy służalców i łotrzyków, we czwartek przed niedzielą "Reminiscere" Wielkiego Postu, dnia osiemnastego lutego, nocą wyciąga z łóżka śpiącego i więzi księcia wrocławskiego Henryka Probusa, nie obawiającego się zupełnie stryjowskiej zasadzki i odpoczywającego spokojnie we dworze i swojej wsi Jelcz. Przewozi więźnia do swego zamku Wleń, wtrąca do ciężkiego więzienia w przekonaniu, że trudami uciążliwego więzienia potrafi skłonić bratanka Henryka do ustąpienia z pewnych zamków, miast i okręgów. - Kronika Jana Długosza
-(18 II) Henryk zostaje porwany przez Bolesława Rogatkę i uwięziony na zamku we Wleniu.
📖
[...] książę legnicki Bolesław wsparty przez swoich synów: Henryka, Bolesława i Bernarda, pierwszy wyprowadził swoje wojska i najechawszy zbrojnie ziemię wrocławską, zaczął ją pustoszyć i gnębić grabieżami i pożarami. Wojska wrocławian, które ruszyły przeciw niemu, by zapobiec mszczeniu swoich pól, uderzają na niego na polach między Skorolcem i Procanem i w sobotę, w dzień Św. Jerzego mimo złych wróżb, staczają bitwę. Jedni i drudzy walczyli z wielką zawziętością i okazywali tak wielki zapał do walki, że starcie trwało niemal do wyniszczenia jednej i drugiej strony, gdyż żadna nie chciała ustąpić z pola walki. Toteż Bolesław legnicki, widząc wielką rzeź swoich i przewidując, że w końcu muszą ponieść klęskę, z jednym tylko towarzyszem uciekł z pola walki, żeby się nie dostać w ręce wrocławian. Na koniec jego starszy syn Henryk, pełniąc obowiązki wodza i żołnierza, podjął na nowo walkę, która w wielu miejscach ustała albo osłabła. Okazując upór i wytrwałość pobił na głowę wrocławian i ich wojska posiłkowe [...] Zginęła w tej walce tak niezliczona ilość ludzi, że [rycerze] legniccy, chociaż zwycięscy, nie mogli szydzić ze zwyciężonych, bo krwawo zapłacili za zwycięstwo. W tej bitwie dostaje się do niewoli książę poznański Przemysł oraz wielu podległych mu rycerzy. - Kronika Jana Długosza
-Odwetowa wyprawa Przemysła II oraz książąt głogowskich (Henryka III, Konrada II i Przemka) na rzecz porwanego.-(VII) Zjazd pokojowy we Wrocławiu.-Prawdopodobny udział w zjeździe z królem czeskim Przemysłem Ottokarem II w Opawie.

1278

-Udzielenie militarnego wsparcia Czechom walczącym z królem niemieckim, Rudolfem Habsburgiem.-Henryk odrzuca tytuł księcia Rzeszy (zaproponowany przez Rudolfa Habsburga).
-Nieudana wyprawa do Pragi, w celu objęcia opieki nad małoletnim synem Przemysła Ottokara II, Wacławem.
-Objęcie ziemi kłodzkiej.
-Wyjazd Konrada II na studia (do Bolonii ???).

1279

-Zawarcie pokoju z Rudolfem Habsburgiem.
-Odkupienie Krosna od Brandenburgii (za cenę 6000 grzywien).

1280

-Najazd Henryka Brzuchatego, Bolka Surowego, Bernarda Zwinnego i margrabiego brandenburskiego Ottona na księstwo wrocławskie.
-Odwetowa wyprawa na księstwo jaworskie.
📖
Aby za naszych czasów między nami, mianowicie W. [Władysławem - przyp. wł.], z Bożej łaski księciem opolskim, a najukochańszym naszym zięciem, znakomitym księciem H. [Henrykiem - przyp. wł.] z tejże [Bożej] łaski księciem śląskim [i] panem Wrocławia, trwała w pełni należyta miłość, jednomyślność i stałość wieczystego pokoju, porzuciwszy wszelkie nieporozumienia i urazy, wyrażamy zgodę naszą na zabiegi naszego kochanego zięcia w kierunku osiągnięcia królestwa i korony w Polsce, w tej sprawie pragniemy zawsze służyć naszemu zięciowi naszą radą, pomocą i życzliwością z tym jednakże, iż jeżeli uzyska, jak się tego spodziewamy, wspomniane królestwo i koronę, córkę naszą najdroższą a swoją małżonkę, wraz ze sobą ukoronuje. - fragment formularza ze zjazdu wiedeńskiego z roku 1280
-(III) Zjazd w Wiedniu z Rudolfem Habsburgiem.-Powrót Konrada II do kraju.

1281

-Konrad uznaje zwierzchnictwo Henryka.
📖
1280. [...] Tegoż roku książę [wielko]polski Przemysł drugi pojmany został w Sądowlu przez Henryka księcia wrocławskiego. - Rocznik poznański
---
A książę Henryk wrocławski, choć odczuwał głęboki zawód, iż w jego pułapkę wpadło mniej książąt, niż się spodziewał, nie zaniechał jednak wykonania zbrodniczego zamysłu, lecz łamiąc prawo gościnności i prawo narodów, a także prawo boskie i ludzkie, w zbrodniczy sposób sam, osobiście i przy pomocy swoich rycerzy, których spory oddział przywiózł ze sobą, więzi wymienionych książąt wielkopolskiego, legnickiego i głogowskiego pierwszego dnia po ich przybyciu na miejsce zjazdu, i uprowadzonych do Wrocławia zamyka każdego z osobna pod ścisłą strażą i w kajdanach. [...]
Książęta zaś zatrzymani przez Henryka w więzieniu, chcąc się wydostać z długotrwałej, przykrej niewoli, zawierają z nim układ w sprawie swego uwolnienia. Od księcia Wielkopolski Przemysła - choć był jego ciotecznym bratem - wytargowuje i wymusza ziemię rudzką, zwaną teraz wieluńską, twierdząc, że ona mu podlega i do niego należy, bo została niesłusznie zabrana jego przodkom. Gdy zaś od: swoich braci stryjecznych Henryka legnickiego i Henryka głogowskiego nie mógł wydrzeć żadnej części ich ziem, zobowiązuje ich, że w okresie pięciu lat będą mu służyć trzydziestu kopijnikami przeciw każdemu wrogowi w każdej potrzebie. - Kronika Jana Długosza
-(II) Zjazd książąt w Sądowlu nad Baryczą.-(2-6 IX) Spotkanie w Nysie z Mikołajem I, księciem opawskim i biskupem wrocławskim Tomaszem II.

ok. 1281

-Narzucenie zwierzchnictwa lennego Przemkowi żagańskiemu.

ok. 1282

-Henryk zajmuje pieniądze (zbierane z upoważnienia papieża) przeznaczone dla Leszka Czarnego do wykorzystania w walce z poganami.

1282

-(I) Biskup Tomasz II składa legatowi papieskiemu Filipowi z Ferno skargę na Henryka.
-(lato) Wyrok arbitrażowy Filipa z Ferno.-Henryk nie uznaje orzeczenia legata i pozywa biskupa Tomasza II przed sąd wiecowy.

1283

-Henryk organizuje zjazd książąt i wielki turniej rycerski w Nysie (mający na celu gospodarcze wyczerpanie dóbr biskupich).

1283-1284

-Walki z Przemysłem II.

1284

-(12 III) Ogłoszenie wyroku Filipa z Ferno przez biskupa Tomasza II i wezwanie Henryka do jego wykonania.-(12 V) Tomasz II nakłada klątwę na Henryka.
📖
W tym samym roku [1284 - przyp. wł.] zamek kaliski został zdobyty przez Sędziwoja [...], który to zamek przekazał księciu wrocławskiemu Henrykowi IV. Dla jego odzyskania książę wielkopolski Przemysł przybył z wielkim wojskiem, lecz przez zdradę swych rycerzy, walczacych o tę twierdzę, wielu szlachetnych rycerzy utracił. I na tym nie koniec, bowiem i ziemię, za radą wspomnianych baronów, mianowicie zdrajców, księciu wrocławskiemu przekazał w posiadanie Ołobok, i twierdzę w tychże granicach wzniósł w zamian za twierdzę Kalisz zwróconą sobie przez Henryka, księcia wrocławskiego. - Rocznik Traski
-(28 IX/13 X) Spisek rodu Zarembów przeciwko Przemysłowi II.

1285

-(9 I) Synod w Łęczycy.-(29 I/18 II) Najazd na ziemie Leszka Czarnego.
-Nieudane rokowania pokojowe we Wrocławiu (12 II) i w Kaliszu (12 III).
-(III-IV) Henryk wkracza zbrojnie do Otmuchowa i Edelsteinu, miast biskupich.-(24 V) Arcybiskup Jakub Świnka nakłada kolejną klątwę na Henryka, w związku z zagarnięciem przez niego funduszy przeznaczonych na wsparcie wyprawy krzyżowej do Ziemi Świętej, zdeponowanych w klasztorze dominikanów we Wrocławiu, a także pustoszenie dóbr biskupich.
-(29 VI) Skarga episkopatu polskiego na Henryka do papieża Honoriusza IV.

1286

-Papież Honoriusz III zatwierdza klątwę ciążącą na Henryku.

ok. 1287

-Rozwiązanie małżeństwa z Konstancją (spowodowane wrogą postawą Mieszka i Przemysła?).
-Małżeństwo z Matyldą, córką Ottona V Długiego, margrabiego brandenburskiego.

1287

-(wiosna) Zjazd z Leszkiem Czarnym w Opolu.
📖
Rycerze wielkopolscy uważając słusznie za największą i oczywistą hańbę to, że książę wrocławski Henryk IV za zwrot grodu Kalisza, który zagarnął swoimi zabiegami, pochlebstwami i obietnicami, naprawdę zaś dzięki zdradzie Sędziwoja, syna wojewody poznańskiego Jana, przejął w posiadanie zamek Ołobok z okręgiem, nie pytając o zezwolenie swego księcia wielkopolskiego Przemysła, wyruszają tam z zebranym wojskiem. Czternastego czerwca zaczynają szturmować gród Ołobok, który na mocy układu musiał na własny koszt wybudować książę Wielkopolski Przemysł i dzięki wielkiej zawziętości i uporowi zdobywają go. Kilku z nich zginęło, a kilku odniosło rany. Po wymordowaniu niektórych rycerzy śląskich, którzy stanowili załogę zamku, pozostałych zakuwają w kajdany i zarówno gród Ołobok, jak i jego okręg, który Henryk IV niesłusznie przyłączył do swego księstwa wrocławskiego, przywracają do dawnego stanu i przyłączają z powrotem do swojej ziemi i księstwa wielkopolskiego. Chociaż książę wrocławski Henryk IV bolał nad tą zdobyczą i przez wysłanych do księcia Wielkopolski Przemysła posłów domagał się oddania zamku Ołoboku z okręgiem, a ponieważ Przemysł odmawiał zwrotu, zaniechał walki w nadziei, że pomści kiedyś swą krzywdę podstępem, nie orężem. - Kronika Jana Długosza
-(14 VI) Utrata grodu w Ołoboku na rzecz Przemysła II.-(jesień) Wyprawa na Racibórz.

1288

-(11 I) Pasowanie Henryka głogowskiego na rycerza.
📖
1288. Leszek, książę Krakowa, Sandomierza i Sieradza zmarł bezdzietnie. Po nim nastąpił, poprzez elekcję, Bolesław książę Mazowsza. Wkrótce jednak przybył Henryk książę Wrocławia, który [opanował] miasto na skutek zdrady rzeźników, zaś zamek przez [zdradę] Sułka [z Niedźwiedzia]; i wiele złego zdarzyło się w [tej] ziemi. - Rocznik Traski
-(30 IX) Śmierć Leszka Czarnego.

1289

📖
[Gdy książęta śląscy] wracali na Śląsk, w czasie postoju koło miasta Siewierza napada na nich książę kujawski Władysław Łokietek z innymi książętami. A ponieważ oni także chwycili za broń dwudziestego szóstego lutego dochodzi do zawziętej walki między braćmi i rycerzami. I po wielkiej obustronnej rzezi zwycięstwo, jakkolwiek krwią drogo okupione, przypadło Łokietkowi i jego towarzyszom. Bardzo wielu spośród rycerzy śląskich padło, albo w czasie ucieczki dostało się do niewoli. Ginie w tej bitwie syn księcia głogowskiego Konrada, książę szprotawski [raczej ścinawski - przyp. wł.] Przemysł, który dopiero co osiągnął wiek młodzieńczy. [...] Książę opolski Bolesław ranny dostaje się do niewoli. Również dwie potyczki wszczęte przez rycerzy, jedna pod Skałą, a druga koło Świątnicy, przyniosły także dwie klęski rycerzom śląskim. - Kronika Jana Długosza
---
30 lipca 1289 roku Rusini najechali ziemię śląską i wiele ludzi wokół Nysy i Grodkowa pochwycili, a następnie uprowadzili do swojej ziemi. - rocznik cystersów henrykowskich
---
Tego zaś lata książę Lew, brat Mścisława, syn króla, wnuk Romana, sam poszedł na pomoc Bolesławowi. Gdy przyszedł do Krakowa, rad był jemu Bolesław i Konrad i Łokietek, niczym ojcu swojemu, ponieważ był Lew księciem mądrym i chrobrym i twardym w boju, niemało bowiem pokazał męstwa swojego w wielu bitwach. I zaczął Lew jeździć wokół grodu, aby [ustalić] którędy można wziąć go, w grodzianach grozę wywołując. I nie było można nigdzie, cały bowiem był zbudowany w kamienia. I wsparciem jego niemałym machiny obronne i kusze wałowe wielkie i małe. Potem zaś jechał do obozowisk swoich. [...]
Poszli do Tyńca, gdy wzeszło słońce, poszli krzepko, ledwo grodu nie wzięli. Liczni grodzianie przez to zabici byli, a inni ranieni, a swoi wszyscy cali. I przyszedł Lew znowu do Krakowa. I polecił wojom swoim przygotowywać się, chcąc iść do grodu bić się. I Lachom takoż polecił. I poszli wszyscy, i zaczęli wchodzić na umocnienia. I bili się krzepko, jedni i drudzy. W tym czasie przyszła wieść do Lwa księcia, że wojsko idzie na niego wielkie, i polecił zaprzestać boju, i począł szykować pułki swoje, a Bolesław z Konradem swoje pułki. A straże posłał dla rozeznania zbrojnych, i nie było niczego. Wojewodowie laccy sami rozpuścili [wiadomość], żeby nie zdobyto grodu. [...] Posłał wojsko swoje do Wrocławia wojować Henrykowe ziemie, i wzięli niezliczone mnóstwo czeladzi i bydła i koni i towaru, ponieważ nie wchodziło wcześniej żadne wojsko tak głeboko w ziemię jego. I przyszli do Lwa ze sławą wielką i z mnóstwem łupów. Lew zaś rozradował się wielce, gdyż swoi wszyscy dobrzy i zdrowi, a łupów wiele. [...] U grodu, u Krakowa nie osiągnął niczego i poszedł Lew do siebie z czcią wielką [...] - Kronika halicko-wołyńska
-Walki (przy wsparciu Henryka głogowskiego, Bolesława I opolskiego i Przemka ścinawskiego) z Bolesławem II płockim, Władysławem Łokietkiem i Kazimierzem II łęczyckim.-Przywilej lokacyjny dla Wieliczki.

1289/1290

📖
1289. [...] biskup Paweł pojmany i wielu ludzi zabito, ziemia spustoszona i wiele złego zdarzyło się. - Rocznik Traski
---
1290. Biskup Paweł pojmany przez ludzi Henryka [...] - rocznik krakowski
-Pojmanie i (krótkotrwałe) uwięzienie biskupa krakowskiego Pawła z Przemankowa, przeciwnika władzy Henryka w Krakowie.

1290

-(23 VI) Przywilej immunitetowy dla biskupstwa wrocławskiego (dla dóbr nysko-otmuchowskich).
📖
Gdy we Wrocławiu od dłuższego czasu złożony chorobą zbliżał się [Henryk IV] do bram śmierci, zapisał testamentem księstwo krakowskie Przemysłowi, księciu poznańskiemu [...] - tzw. Rocznik kujawski
---
[...] rozporządzeniem ostatniej woli, ponieważ nie zostawiał żadnego potomka, przeznacza księstwo wrocławskie swemu stryjowi Konradowi [raczej Henrykowi - przyp. wł.] głogowskiemu, a księstwo krakowskie i sandomierskie księciu Wielkopolski Przemysłowi. - Kronika Jana Długosza
-Henryk zapisuje (na wypadek śmierci) ziemię krakowską Przemysłowi II, księstwo wrocławskie Henrykowi głogowskiemu, a ziemię kłodzką Przemyślidom.
-(23 VI) Śmierć Henryka IV Prawego we Wrocławiu.
źródła:literatura:ilustracje:
POCZET.COM (treść i kod strony) jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska.
Serwis wpisany został do rejestru dzienników i czasopism prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Katowicach pod poz. Pr 2428.
partnerzy: ApisVideoHistoriaJęzyk niemieckiJęzyk francuskiBiologiaWiedza o społeczeństwieDrukarniaŻegluga śródlądowaWydawnictwo AVALON
do góry