księstwo sandomierskie

Sandomierz | Wiślica | Lublin | Radom | Szydłów | Kazimierz Dolny | Bochotnica | Opatów
Sandomierz
Sandomierz, woj. świętokrzyskie, miasto powiatowe
Już w XII-wiecznej Kronice Polskiej Galla Anonima miasto opisane jako sedes regni principales, tzn. główna siedziba królestwa. Stolicą odrębnego księstwa staje się po raz pierwszy w roku 1138, kiedy to na mocy tzw. "testamentu Krzywoustego" samodzielnym władcą sandomierskim zostaje książę Henryk. Po jego śmierci w roku 1166 włączone do państwa Bolesława IV Kędzierzawego. W roku 1173 księstwo sandomierskie przechodzi w ręce Kazimierza II Sprawiedliwego - protoplasty linii Piastów krakowsko-sandomierskich. Przed rokiem 1227 Sandomierz lokowany na prawie magdeburskim przez księcia Leszka I Białego. Po wymarciu linii krakowsko-sandomierskiej w roku 1279, ziemia sandomierska przedmiotem walk pomiędzy Piastami kujawskimi, mazowieckimi i śląskimi. W latach 1292-1304 należy do władztwa księcia (od roku 1300 króla) Wacława II Czeskiego. Następnie w granicach państwa Władysława Łokietka, od roku 1320 stanowiąc trzon odrodzonego Królestwa Polskiego.
Do najważniejszych zabytków w mieście należy m.in. dominikański kościół Św. Jakuba Apostoła. Jest to obiekt romański, ufundowany przez księżną Adelajdę, córkę Kazimierza II Sprawiedliwego. Fundatorka została w nim pochowana - zachowała się do dziś jej stosunkowo późna, bo XIV-wieczna płyta nagrobna. Od roku 1228 - kiedy to biskup krakowski Iwo Odrowąż sprowadził do Sandomierza zakon dominikanów - świątynia pełniła rolę kościoła przyklasztornego.
Kolejnym obiektem o średniowiecznym rodowodzie jest zamek. Obiekt murowany (gotycki) zbudowano w II połowie XIV wieku z inicjatywy króla Kazimierza III Wielkiego, na miejscu warownego grodu istniejącego na wzgórzu co najmniej od X wieku. Zamek kazimierzowski składał się z budynku mieszkalnego (tzw. Dom Wielki), bramy (mieszczącej zbrojownię) oraz ośmiobocznej wieży. W następnych latach założenie ulegało stopniowej rozbudowie, m.in. w roku 1480 wybudowano wieżę południowo-zachodnią (tzw. Kurzą Stopę). W wieku XVI z inicjatywy króla Zygmunta I Starego założenie sandomierskie zostało znacznie przebudowane w stylu renesansowym. Do istniejącego budynku południowego od strony Wisły dobudowano skrzydło wschodnie i położono fundamenty pod zachodnie. Dziedziniec zyskał dwukondygnacyjne arkadowe krużganki, podobne do wawelskich. Prace kontynuował również król Zygmunt II August, za którego czasów powstało parterowe skrzydło zachodnie z wieżą i nowy mur obwodowy z bramą wjazdową. W czasie "potopu szwedzkiego" zamek został zniszczony: Szwedzi wysadzili go w powietrze. Zniszczone wówczas zostały całkowicie skrzydła południowe i wschodnie. Zachowane skrzydło zachodnie w latach 1680-88 zostało wyremontowane i rozbudowane z inicjatywy króla Jana III Sobieskiego. W okresie zaborów warownia sandomierska stanowiła więzienie austriackie (od roku 1821): przebudowano wówczas wnętrze, adaptując je do nowej roli, a fasada zewnętrzna została przebudowana w stylu klasycystycznym. Po likwidacji zakładu karnego w roku 1959 zamek został wyremontowany i przebudowany (w latach 1960-86) do stanu z końca XVII wieku.
Katedra sandomierska: gotycka świątynia została wzniesiona ok. 1360 roku w miejscu pierwszej romańskiej kolegiaty (ufundowanej ok. 1120 przez księcia Bolesława III Krzywoustego), zniszczonej częstymi najazdami tatarskimi i litewskimi. Fundatorem nowej kolegiaty był król Kazimierz III Wielki. Obecne wyposażenie wnętrza kościoła to efekt przebudów z XVII i XVIII wieku w stylu rokokowym i późnobarokowym. Na ścianach prezbiterium zachowały się polichromie w stylu bizantyjsko-ruskim, powstałe w I połowie XV wieku.
Kolejnym ważnym obiektem historycznym jest ratusz. Pierwotny gotycki budynek ratusza z ośmioboczną wieżą, wzniesiony na planie kwadratu, zbudowano w połowie XIV wieku. W II połowie XVI wieku został rozbudowany (w formę wydłużonego prostokąta), wieża została rozebrana, a następnie zwieńczono budowlę attyką trójstrefową, której autorstwo przypisywane jest Janowi Marii Padovano. Wieża zegarowa została dobudowana w wieku XVII. Piwnica ratusza służyła za więzienie.
Zabytkiem ze średniowiecznym rodowodem jest również gotycka brama wjazdowa z XIV wieku, ufundowana przez króla Kazimierza III Wielkiego, tzw. Brama Opatowska.
'Brama Opatowska'
▲ 'Brama Opatowska'
(3 VI 2013; 470x700 px)
ratusz
▲ ratusz
(3 VI 2013; 470x700 px)
kościół Św. Jakuba Apostoła - widok od strony wschodniej
▲ kościół Św. Jakuba Apostoła - widok od strony wschodniej
(3 VI 2013; 900x600 px)
Adelajda Kazimierzówna - płyta nagrobna w kościele Św. Jakuba Apostoła
▲ Adelajda Kazimierzówna († 8 XII 1211) - płyta nagrobna w kościele Św. Jakuba Apostoła
(3 VI 2013; 900x600 px)
detal architektoniczny z romańskiego portalu kościoła Św. Jakuba Apostoła - głowa króla/księcia
▲ detal architektoniczny z romańskiego portalu kościoła Św. Jakuba Apostoła - głowa króla/księcia (Leszka Białego?)
(3 VI 2013; 470x700 px)
katedra
▲ katedra
(3 VI 2013; 700x470 px)
widok zamku od strony zachodniej
▲ widok zamku od strony zachodniej
(4 VII 2009; 800x600 px)
'Kurza Stopa'
▲ 'Kurza Stopa' - wieża z roku 1480
(4 VII 2009; 480x640 px)
Wiślica
Wiślica, woj. świętokrzyskie, pow. buski
Wiślica istnieje od co najmniej IX wieku. Zgodnie bowiem z informacją z Żywotu Św. Metodego (tzw. Legenda Panońska), Był zaś w nim [tj. Św. Metodym] także dar proroczy, tak że spełniało się wiele przepowiedni jego, z których jedną lub dwie opowiemy. Książę pogański, silny bardzo, siedzący w Wiślech, urągał wielce chrześcijanom i krzywdy im wyrządzał. Posławszy zaś do niego [kazał mu] powiedzieć [Św. Metody]: Dobrze będzie dla ciebie synu ochrzcić się z własnej woli na swojej ziemi, abyś nie był przymusem ochrzczony na ziemi cudzej, i będziesz mnie [wtedy] wspominał. I tak też się stało. Chrzest księcia Wiślan (niektóre opracowania podają jego imię - Wisław, które jednak w zupełnie innym kontekście pojawia się dopiero w XIII/XIV-wiecznej Kronice Wielkopolskiej) nastąpił pomiędzy rokiem 871, a 885. W państwie Polan Wiślica znalazła się dopiero ok. 989 roku, wskutek podbojów księcia Mieszka I. Wkrótce po tej dacie, z inicjatywy księcia (Mieszka I albo Bolesława I Chrobrego) wzniesiono pierwszy murowany kościół grodowy. Na początku XI wieku Bolesław Chrobry zbudował nieopodal osady gród obronny, którego zadaniem była ochrona przeprawy przez Nidę. W roku 1135, wskutek zdrady węgierskiego grododzierżcy, Wiślica została spustoszona przez księcia przemyskiego Władymirkę. Znaczny odsetek mieszkańców został wymordowany przez najeźdźców. Stabilizację przyniosły rządy księcia Henryka Sandomierskiego (lata 1146-1166). Wiślica była wówczas jednym z najważniejszych grodów w księstwie (obok Sandomierza i Lublina). Książę ten ufundował zgromadzenie kanoników oraz pierwszą wiślicką kolegiatę. Po śmierci księcia Henryka w roku 1166, miasto stało się główną siedzibą księcia Kazimierza (Sprawiedliwego) i pozostawało nią, aż do roku 1177 kiedy to Kazimierz przeniósł swój dwór do Krakowa. Za czasów tegoż księcia zakończono budowę kolegiaty, wzniesiono rezydencję książęcą i odbudowano gród obronny. Wielkie zniszczenia przyniósł najazd mongolski w roku 1241. W późniejszych latach gród był kilkakrotnie przedmiotem walk pomiędzy rywalizującymi władcami (m.in. w roku 1291 i 1304). Prawa miejskie Wiślica uzyskała z rąk Władysława I Łokietka przed rokiem 1326. W czasach Kazimierza Wielkiego miasto przeżywało swój największy rozkwit, odbywały się tu liczne wiece (na jednym z nich, przed rokiem 1362, wydany został tzw. statut wiślicki - kodyfikacja prawa sądowego dla Małopolski). Kazimierz Wielki otoczył miasto murem obronnym i ufundował trzecią (gotycką) kolegiatę. W czasach jagiellońskich Wiślica (obok pobliskiego Nowego Korczyna) nadal była popularnym miejscem zjazdów i wieców. W latach 60. XV wieku w mieście przebywali synowie króla Kazimierza IV Jagiellończyka, po opieką swego wychowawcy - Jana Długosza.
Do najważniejszych zabytków miasta z okresu monarchii należy m.in. gotycka bazylika Narodzenia Najświętszej Marii Panny, w której podziemiach znajdują się pozostałości wcześniejszych romańskich kościołów oraz unikatowa romańska gipsowa płyta (tzw. Płyta Orantów) z ok. 1175 roku. Na płycie przedstawiono motywy roślinne, zwierzęta oraz 6 postaci ludzkich (prawdopodobnie jest to książę Kazimierz Sprawiedliwy wraz z rodziną). Zachował się również fragment łacińskiego napisu: hi conculcari querunt ut in astra levari possint et pariter ve... (ci oto pragną być podeptani, aby mogli wznieść się ku gwiazdom i razem...). Kolejnym ważnym zabytkiem są pozostałości romańskiego kościoła datowanego (przez niektórych badaczy) na X wiek, wraz z dobudowaną w wieku XI kaplicą grobową oraz - prawdopodobnie - misą chrzcielną, być może wykorzystywaną podczas zbiorowych chrztów pod koniec IX wieku.
Nieopodal zabytków sakralnych Wiślicy znajduje się wczesnośredniowieczne grodzisko. Umocniony (drewniano-ziemny) gród książęcy (królewski) powstał najprawdopodobniej w początkach XI wieku, za czasów Bolesława Chrobrego, w miejscu istniejącej już w wieku IX otwartej osady. Był to niewielki gródek zlokalizowany na wyspie pośród rozlewisk Nidy. Założenie to już w połowie XI wieku uległo spaleniu. Na przełomie XII i XIII wieku wzniesiono kolejny, znacznie obszerniejszy gród zajmujący całą wyspę (stąd też jego plan nie miał typowego kształtu owalu, lecz był zbliżony do trójkąta). Został on obwiedziony kamiennym murem o długości niemal 440 metrów. Z badań archeologicznych wynika, że w grodzie znajdowały się ulice, przy których stało kilkadziesiąt domów (półziemianek o konstrukcji słupowej), natomiast w centralnym jego miejscu znajdowała się wykuta w skale studnia oraz cysterna (zbiornik na wodę pitną). Upadek grodu należy łączyć z niszczycielskim najazdem mongolskim w roku 1241. W późniejszych latach obiekt nie został już odbudowany ani wykorzystany (być może związane to było również ze zmianą przebiegu Nidy i utratą walorów obronnych założenia).
bazylika Narodzenia Najświętszej Marii Panny
▲ bazylika Narodzenia Najświętszej Marii Panny - prawdopodobne miejsce pochówku księcia Henryka Sandomierskiego († 18 X 1166)
(21 VII 2010; 650x650 px)
okienko, z którego ogłoszono 'Statuty wiślickie' króla Kazimierza III Wielkiego (ok. 1362)
▲ okienko w północnej ścianie kolegiaty, z którego ogłoszono 'Statuty wiślickie' króla Kazimierza III Wielkiego (ok. 1362)
(14 VIII 2010; 700x470 px)
'Madonna Łokietkowa'
▲ 'Madonna Łokietkowa' - wczesnogotycka płaskorzeźba stanowiąca obiekt szczególnego kultu m.in. Władysława I Łokietka i Władysława II Jagiełły
(4 VIII 2011; 700x470 px)
tablica fundacyjna z roku 1464 nad portalem południowym bazyliki
▲ tablica fundacyjna z roku 1464 nad portalem południowym bazyliki przedstawiająca króla Kazimierza III Wielkiego
(14 VIII 2010; 650x650 px)
pozostałości romańskiego kościoła grodowego z X wieku (?)
▲ pozostałości romańskiego kościoła grodowego z X wieku (?)
(4 VIII 2011; 700x470 px)
misa chrzcielna z ok. 880 roku (?)
▲ misa chrzcielna z ok. 880 roku (?)
(4 VIII 2011; 900x600 px)
'Płyta Orantów'
▲ 'Płyta Orantów' w podziemiach bazyliki
(4 VIII 2011; 900x600 px)
fragment 'Płyty Orantów'
▲ fragment 'Płyty Orantów' przedstawiający prawdopodobnie księcia Kazimierza II Sprawiedliwego z synem Bolesławem
(4 VIII 2011; 900x600 px)
element dekoracji kamiennej pierwszej romańskiej kolegiaty
▲ element dekoracji kamiennej pierwszej romańskiej kolegiaty z przedstawieniem głów lwa oraz żyda
(4 VIII 2011; 650x650 px)
obwałowania grodziska
▲ obwałowania grodziska
(21 VII 2010; 700x470 px)
obwałowania grodziska
▲ obwałowania grodziska
(21 VII 2010; P 900x320 px)
majdan grodziska
▲ majdan grodziska
(21 VII 2010; 700x470 px)
Lublin
Lublin, woj. lubelskie, miasto wojewódzkie
Po raz pierwszy w źródłach nazwa Lublina pojawia się pod koniec wieku XII w kronice Wincentego Kadłubka, chociaż zorganizowane osadnictwo na terenie okolicznych wzgórz rozwijało się już od dawna (badacze wskazują, iż na Wzgórzu Czwartek już od wieku VI). Już od początku Lublin związany był z Piastami, wchodząc w skład pierwszego historycznego państwa Polan - państwa Mieszka I. Książę ten miał - według niepotwierdzonych podań - ufundować niewielką kaplicę pod wezwaniem Św. Mikołaja na Wzgórzu Czwartek, w miejscu istniejącej tam wcześniej pogańskiej świątyni. W okresie rozbicia dzielnicowego znajduje się w księstwie sandomierskim. W wieku XIII miasto kilkakrotnie niszczone przez najazdy mongolskie (1241, 1259) i ruskie (1265). Lokacji na prawie niemieckim dokonał najpewniej książę Bolesław V Wstydliwy ok. połowy wieku XIII, jednak ten pierwotny przywilej nie zachował się. W późniejszych latach miasto stanowi jeden z głównych ośrodków odradzającego się Królestwa Polskiego. W Lublinie odbył się w początkach roku 1386 zjazd walny szlachty, na którym powołano wielkiego księcia litewskiego Jogaiłę na tron polski, tutaj też w roku 1569 uchwalono unię realną Polski i Litwy, tworząc jeden organizm państwowy - Rzeczpospolitą Obojga Narodów.
Do najważniejszych obiektów związanych z osobami władców polskich należy zaliczyć renesansowy zamek wraz z romańskim stołpem z XIII albo początku XIV wieku, a także kościołem zamkowym Św. Trójcy, którego ściany i sklepienie pokryte zostały polichromią w stylu rusko-bizantyńskim, oraz relikty kościoła Św. Michała Archanioła ufundowanego prawdopodobnie przez księcia Leszka II Czarnego oraz kościół Św. Mikołaja na Wzgórzu Czwartek (obecnie obiekt XVI-wieczny, jednak podkreślany jest jego X-wieczny rodowód). Nieco późniejszym obiektem jest budynek Trybunału Koronnego, najwyższego sądu apelacyjnego od wyroków sądów ziemskich, grodzkich i podkomorskich dla szlachty z Małopolski. Budynek pierwotnie pełnił funkcję miejskiego ratusza, ale gdy w roku 1578 król Stefan I Batory zrzekł się uprawnień najwyższego sędziego szlachty, przeznaczono go na siedzibę sądu.
zamek - widok z Wieży Trynitarskiej
▲ zamek - widok z Wieży Trynitarskiej
(12 VI 2013; 900x600 px)
fasada zachodnia zamku
▲ fasada zachodnia zamku
(12 VI 2013; 900x600 px)
dziedziniec zamkowy - widoczny romański stołp i kościół Św. Trójcy
▲ dziedziniec zamkowy - widoczny romański stołp i kościół Św. Trójcy
(12 VI 2013; 470x700 px)
dziedziniec zamkowy
▲ dziedziniec zamkowy
(12 VI 2013; P 900x600 px)
fragment konstrukcji stołpu widoczny w południowym skrzydle zamku
▲ fragment konstrukcji stołpu widoczny w południowym skrzydle zamku
(5 VI 2013; P 650x650 px)
Władysław II Jagiełło na malowidle w kościele Św. Trójcy
▲ Władysław II Jagiełło na malowidle w kościele Św. Trójcy
(5 VI 2013; 900x600 px)
Władysław II Jagiełło (klęczy) na malowidle w kościele Św. Trójcy
▲ Władysław II Jagiełło (klęczy) na malowidle w kościele Św. Trójcy
(5 VI 2013; 900x600 px)
relikty kościoła Św. Michała Archanioła
▲ relikty kościoła Św. Michała Archanioła
(12 VI 2013; 700x470 px)
model kościoła Św. Michała Archanioła na tle reliktów tej świątyni
▲ model kościoła Św. Michała Archanioła na tle reliktów tej świątyni
(12 VI 2013; 470x700 px)
Wzgórze Czwartek - lokalizacja najstarszego grodu lubelskiego
▲ Wzgórze Czwartek - lokalizacja najstarszego grodu lubelskiego
(5 VI 2013; 700x470 px)
Trybunał Koronny - widok z Wieży Trynitarskiej
▲ Trybunał Koronny - widok z Wieży Trynitarskiej
(12 VI 2013; 700x470 px)
pomnik Unii Lubelskiej z roku 1826
▲ pomnik Unii Lubelskiej z roku 1826, upamiętniający unię realną Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego z roku 1569
(12 VI 2013; 470x700 px)
Radom
Radom, woj. mazowieckie, miasto powiatowe - grodzisko wczesnośredniowieczne w Piotrówce
51,399° N
21,133° E
Gród obronny na prawym brzegu doliny rzeki Mlecznej został wzniesiony w wieku X. Początkowo było to założenie niewielkie (ok. 80 metrów średnicy), jednak rola, którą spełniało w państwie pierwszych Piastów musiała być duża, skoro już w wieku XI nastąpiła jego znacząca rozbudowa. Gród otrzymał nowy system obwałowań (wysokich na ok. 9 metrów) i osiągnął powierzchnię ok. 1,4 ha. Dostępu do obiektu broniła także wypełniona wodą fosa. W czasach swej świetności gród radomski stanowił siedzibę kasztelanii i ważny ośrodek handlowy (potwierdzają to znaleziska archeologiczne bogate w przedmioty importowane). W wieku XII albo na początku wieku XIII na terenie grodziska wzniesiono drewniany kościół Św. Piotra. Upadek znaczenia grodu związany był z lokacją nowego miasta Radomia przez króla Kazimierza III Wielkiego w roku 1350. Po tej dacie miasto rozwijało się w nowych szerszych granicach, natomiast gród i kościół Św. Piotra uległy całkowitej degradacji. Obecnie czytelne są obwałowania dawnej warowni; nie zachowała się natomiast (na powierzchni) substancja drewniana grodu.
wejście na teren grodziska
▲ wejście na teren grodziska
(8 VI 2013; 470x700 px)
majdan grodziska
▲ majdan grodziska
(8 VI 2013; 700x470 px)
fragment południowego wału
▲ fragment południowego wału
(8 VI 2013; P 1000x380 px)
fragment południowego wału
▲ fragment południowego wału
(8 VI 2013; 700x470 px)
Szydłów
Szydłów, woj. świętokrzyskie, pow. staszowski
W źródłach pisanych pojawia się po raz pierwszy w dokumencie z 1191 roku. W okresie rozbicia dzielnicowego znajduje się w księstwie sandomierskim. Lokacji na prawie średzkim dokonuje król Władysław I Łokietek w roku 1329. Od XV do XVIII wieku siedziba starostwa niegrodowego. W XVI wieku kilkakrotnie nawiedzany przez pożary, z których największy miał miejsce w roku 1541. W 1630 roku Szydłów został spalony przez oddział zbuntowanych wojsk najemnych. Znaczne zniszczenia i upadek miasta nastąpiły w czasie "potopu szwedzkiego". Po tym okresie miasto nie odzyskało nigdy swego znaczenia. Ostatecznie w 1869 roku Szydłów utracił prawa miejskie.
Najważniejszymi pamiątkami świetności miasta w okresie monarchii polskiej są m.in. pozostałości murów miejskich z XIV wieku z zachowaną 'Bramą Krakowską', gotycki kościół Św. Władysława, ufundowany przez króla Kazimierza III Wielkiego ok. 1355 roku oraz zamek królewski. Murowany (gotycki) zamek wzniesiono w połowie XIV wieku z inicjatywy króla Kazimierza III Wielkiego. Prawdopodobnie na terenie Szydłowa istniała wcześniej rezydencja książęca, gdyż poświadczony źródłowo jest pobyt (w roku 1255) księcia Bolesława V Wstydliwego wraz z dworem. Średniowieczny zamek, zespolony z fortyfikacjami miejskimi, składał się z dwóch dwukondygnacyjnych budynków mieszkalnych. Budynek północny stanowił zamek administracyjny, natomiast południowy był rezydencją królewską (tzw. Sala rycerska). W północno-zachodniej części murów wzniesiono dwie cylindryczne wieże. W XV wieku nastąpiła pierwsza przebudowa zamku: zlikwidowano wieże i w ich miejscu wzniesiono piętrowy budynek nazywany 'Skarbczykiem' (w roku 1528 został on rozbudowany). Zamek i fortyfikacje ucierpiały znacznie w roku 1541, kiedy to pożar strawił niemal całość zabudowy Szydłowa. Zamek odbudowano. W wieku XVII wzniesiono wieżę bramną we wschodnim odcinku muru obwodowego. Wkrótce potem założenie szydłowskie ponownie zostało zniszczone, tym razem wskutek działań wojennych: w szczególności podczas "potopu szwedzkiego". W 1723 roku starosta Józef Załuski odnowił zamek, jednak już pod koniec XVIII stanowił on ruinę. Prace rekonstrukcyjne na większą skalę przeprowadzono dopiero po II wojnie światowej: w latach 1945-47 podwyższono ściany Sali Rycerskiej, w latach 1957-60 odbudowano Skarbczyk.
'Brama Krakowska' i fragment murów miejskich
▲ 'Brama Krakowska' i fragment murów miejskich
(4 VIII 2011; 900x600 px)
'Brama Krakowska'
▲ 'Brama Krakowska'
(26 IV 2008; 480x640 px)
kościół Św. Władysława
▲ kościół Św. Władysława
(26 IV 2008; 480x640 px)
budynek mieszkalny - 'Sala Rycerska'
▲ budynek mieszkalny - 'Sala Rycerska'
(3 VI 2013; 900x600 px)
'Sala Rycerska' - wnętrze
▲ 'Sala Rycerska' - wnętrze
(4 VIII 2011; 470x700 px)
'Sala Rycerska'
▲ 'Sala Rycerska'
(3 VI 2013; 470x700 px)
'Skarbczyk'
▲ 'Skarbczyk'
(4 VIII 2011; 900x600 px)
pozostałości fundamentów okrągłej baszty obronnej przy 'Skarbczyku'
▲ pozostałości fundamentów okrągłej baszty obronnej przy 'Skarbczyku'
(4 VIII 2011; 470x700 px)
Kazimierz Dolny
Kazimierz Dolny, woj. lubelskie, pow. puławski
Początki osadnictwa na terenie dzisiejszego Kazimierza Dolnego datuje się na wiek XI. Istniała wówczas niewielka osada zwana Wietrzną Górą. Tereny te książę Kazimierz II Sprawiedliwy nadał (w roku 1181) zakonowi norbertanek z podkrakowskiego Zwierzyńca. Wdzięczne mniszki nowo uzyskaną osadę nazwały Kazimierzem, na cześć swego dobrodzieja. W czasach rozbicia dzielnicowego, Kazimierz nie stanowił szczególnie ważnego punktu na mapie księstwa sandomierskiego. Dopiero rządy ostatnich Piastów na tronie krakowskim: Władysława Łokietka i Kazimierza Wielkiego przyniosły znaczący wzrost znaczenia prowincjonalnemu do tej pory grodowi. Najważniejszym obiektem związanym z tymi władcami jest zamek.
Założenie obronne w Kazimierzu Dolnym w rzeczywistości składa się z dwóch oddalonych od siebie obiektów. Pierwszym z nich - i starszym - jest gotycki stołp ufundowany najprawdopodobniej przez Władysława Łokietka na przełomie XIII i XIV wieku. Wokół baszty pierwotnie znajdowały się umocnienia drewniane i ziemne, które do dnia dzisiejszego nie zachowały się. Około 200 metrów poniżej baszty król Kazimierz Wielki ufundował rozleglejszy murowany zamek o kształcie nieregularnego czworoboku. Posiadał on również wysoką wieżę - tym razem wzniesioną na planie kwadratu. Zamek kazimierzowski posiadał również murowane skrzydło mieszkalne. Od wieku XV założenie stanowiło przedmiot dzierżawy rodów rycerskich: Grotów, a następnie Firlejów, którzy na przełomie XVI i XVII wieku przeprowadzili przebudowę założenia dolnego w stylu renesansowym. Stołp gotycki wykorzystywany był jako więzienie i nie uległ znaczącej przebudowie. Zamek w Kazimierzu Dolnym ucierpiał bardzo podczas "potopu szwedzkiego", kiedy to został splądrowany i spalony. Pomimo późniejszej odbudowy, obiekt nie odzyskał nigdy dawnej świetności i już pod koniec XVIII wieku wzmiankowany był jako zrujnowany i opuszczony. Aktualnie w najlepszej kondycji technicznej znajduje się gotycki stołp, natomiast zamek kazimierzowski zachowany został w formie tzw. trwałej ruiny.
widok zamku od strony zachodniej
▲ widok zamku od strony zachodniej
(4 VI 2013; 900x600 px)
narożnik południowy zamku
▲ narożnik południowy zamku
(13 VI 2013; 900x600 px)
północno-wschodnia fasada zamku
▲ północno-wschodnia fasada zamku
(13 VI 2013; 700x470 px)
południowa fasada zamku
▲ południowa fasada zamku
(6 VI 2013; 700x470 px)
północno-zachodnia fasada zamku
▲ północno-zachodnia fasada zamku
(4 VI 2013; 700x470 px)
stołp
▲ stołp
(13 VI 2013; 470x700 px)
stołp
▲ stołp
(13 VI 2013; 470x700 px)
stołp
▲ stołp
(4 VI 2013; 470x700 px)
Bochotnica
Bochotnica, woj. lubelskie, pow. puławski, gm. Kazimierz Dolny - zamek rycerski
51,335° N
21,995° E
Zamek wzniesiony został w połowie XIV wieku, a pierwsza źródłowa wzmianka o nim pochodzi z roku 1368. Osoba fundatora nie jest znana - prawdopodobnie była to fundacja prywatna przodków rodu Firlejów. Niektórzy badacze wskazują, iż inicjatywa budowy umocnienia w tym miejscu mogła pochodzić od króla Kazimierza Wielkiego, realizującego program budowy twierdz broniących królestwa przed Tatarami. Żywa jest również legenda, iż zamek w Bochotnicy stanowił siedzibę Esterki, żydowskiej kochanki króla Kazimierza, który udawał się do niej ze swojej warowni w Kazimierzu Dolnym. Pierwotne założenie miało kształt wieloboku, a budynek mieszkalny i dziedziniec zlokalizowane były od strony północnej. Brama wjazdowa znajdowała się od południa. Całość obwiedziona była kamiennym murem i 50-metrową fosą. Zamek XIV i XV-wieczny prawdopodobnie nie posiadał wież. Większa rozbudowa obiektu miała miejsce w początku wieku XVI - wzniesiono wówczas nową bramę i budynek mieszkalny po stronie południowej. W roku 1523 król Zygmunt I Stary nadał obiekt rodzinie Samborskich, jednak już wkrótce (początek XVII wieku) zamek został opuszczony i popadł w ruinę. Pomimo późniejszych planów odbudowy, zamek nie został poddany żadnym renowacjom, a nawet przeszedł kilka katastrof budowlanych (osunięcia skarp) i obecnie stanowi skromny zespół ruin.
widok od strony północnej
▲ widok od strony północnej
(8 VI 2013; 470x700 px)
pozostałość zachodniej fasady
▲ pozostałość zachodniej fasady
(7 VI 2013; 700x470 px)
pozostałość zachodniej fasady
▲ pozostałość zachodniej fasady
(7 VI 2013; 700x470 px)
Opatów
Opatów, woj. świętokrzyskie, miasto powiatowe - kolegiata Św. Marcina z Tours
51,335° N
21,995° E
Romański kościół powstał najprawdopodobniej z inicjatywy księcia Henryka Sandomierskiego i jego brata Kazimierza II Sprawiedliwego w II poł. XII wieku. Otrzymał on formę trójnawowej bazyliki wzniesionej z lokalnego budulca - piaskowca krzemienistego. W swej pierwotnej formie nie utrzymał się zbyt długo - już w wieku XII i XIII dokonano rozbudowy: powstało wówczas m.in. nowe prezbiterium. Świątynia, już niemal od początku swego istnienia, posiadała rangę kolegiaty - po raz pierwszy w źródłach informacja o kanonikach opatowskich pojawia się już w roku 1206. W roku 1237 książę Henryk I Brodaty przekazał dobra opatowskie (w tym kolegiatę) biskupom lubuskim, jako materialne zaplecze dla akcji misyjnych na Rusi. Obiekt przez dłuższy okres czasu (w zasadzie aż do XV wieku) nie podlegał większym przebudowom. Dopiero najazd tatarski z roku 1502 i całkowite spalenie kościoła stało się powodem realizacji większych inwestycji budowlanych (m.in. wymieniono sklepienie nawy głównej na późnogotyckie). W późniejszych latach kościół ulegał również szeregowi przebudów, jednak do dnia dzisiejszego nie zatracił swojej pierwotnej romańskiej bryły (jest ona zakłócona jedynie XV-wiecznymi przybudówkami przy północnej i południowej wieży). We wnętrzu dominuje styl barokowy.
fasada południowa
▲ fasada południowa
(14 VI 2013; 700x470 px)
fasada zachodnia
▲ fasada zachodnia
(14 VI 2013; 470x700 px)
romański portal zachodni z osadzonym w nim portalem gotyckim
▲ romański portal zachodni z osadzonym w nim portalem gotyckim
(14 VI 2013; 650x650 px)
absyda północna
▲ absyda północna
(14 VI 2013; 470x700 px)
FOTO.POCZET.COM (treść i kod strony) jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska.
Serwis stanowi część portalu poczet.com, który wpisany został do rejestru dzienników i czasopism prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Katowicach pod poz. Pr 2428.
partnerzy: ApisVideoHistoriaJęzyk niemieckiJęzyk francuskiBiologiaWiedza o społeczeństwieDrukarniaŻegluga śródlądowa
do góry