zamki królewskie i książęce

Będzin | Chęciny | Czchów | Czorsztyn | Dobczyce | Kraków | Krościenko n. Dunajcem | Lanckorona | Lubowla | Myślenice | Niepołomice | Nowy Sącz | Ojców | Pieskowa Skała | Piotrków Trybunalski | Rabsztyn | Ryczów | Rytro | Toruń | Trzebniów | Wrocław | Żarnowiec
Będzin
Będzin, woj. śląskie, miasto powiatowe - zamek królewski
50,327° N
19,129° E
Zamek wzniesiony został ok. XI wieku na wzgórzu nad Czarną Przemszą. Pierwotnie była to drewniana strażnica, która została spalona w czasie pierwszego najazdu mongolskiego w roku 1241. Na jej zgliszczach postawiono nową warownię (z murowaną wieżą), rozbudowaną następnie przez króla Kazimierza III Wielkiego w silną twierdzę nadgraniczną. W następnych latach postawiono w części południowo-wschodniej czworoboczną pięciokondygnacyjną wieżę, do której w późniejszym stadium przybudowano budynek mieszkalny. Upadek znaczenia zamku datowany jest na wiek XVII: w roku 1616 część zamku zniszczył wielki pożar, natomiast w roku 1655 wielkich spustoszeń dokonały oddziały szwedzkie. Pomimo późniejszej odbudowy (co ciekawe, w stylu gotyckim), zamek będziński nie odzyskał nigdy swej świetności. Obecny kształt zamek zawdzięcza neogotyckiej przebudowie przeprowadzonej w 1834 roku według projektu Franciszka M. Lanciego. Ostatnia odbudowa i rekonstrukcja miała miejsce w latach 1952-56.
W czasach swej świetności zamek będziński wielokrotnie gościł polskich monarchów: m.in. w 1547 roku w drodze do Krakowa (na koronację królewską) zatrzymał się tu Henryk Walezy. Był tu również Jan III Sobieski w roku 1683 przed wyruszeniem na odsiecz Wiednia.
widok od strony południowej
▲ widok od strony południowej
widok od strony południowej
▲ widok od strony południowej
widok od strony południowo-wschodniej
▲ widok od strony południowo-wschodniej
widok od strony wschodniej
▲ widok od strony wschodniej
widok od strony północnej
▲ widok od strony północnej
widok od strony południowo-zachodniej
▲ widok od strony południowo-zachodniej
ściana północno-zachodnia
▲ ściana północno-zachodnia
fasada północna
▲ fasada północna
Chęciny
Chęciny, woj. świętokrzyskie, pow. kielecki - zamek królewski
50,797° N
20,460° E
Zamek powstał pod koniec XIII wieku. Osoba fundatora nie jest znana, jednak przypuszcza się, iż inicjatorem budowy był król Wacław II czeski. Pierwotne umocnienia składały się z jednopiętrowego budynku mieszkalnego i dwóch cylindrycznych wież. Zespół ten był otoczony murem obwodowym. W połowie XIV wieku zamek chęciński został znacznie rozbudowany przez króla Kazimierza III Wielkiego: dobudowano na północy prostokątny budynek mieszkalny i ufortyfikowano wjazd do zamku. Warownia chęcińska stała się wówczas jedną z najpotężniejszych polskich twierdz, stanowiącą m.in. więzienie dla szczególnie ważnych osób - w okresie między październikiem 1410 a latem 1411 roku więziony był tu Michał Küchmeister, późniejszy wielki mistrz Zakonu Krzyżackiego, pojmany w czasie bitwy pod Koronowem. Kolejny etap rozbudowy nastąpił w wieku XV. Dobudowano wówczas od strony zachodniej zamek dolny (otoczony murem), a w północno-zachodnim narożu obwodu wzniesiono basztę czworogranną. W 1607 roku zamek mocno ucierpiał w czasie tzw. rokoszu Mikołaja Zebrzydowskiego: został ograbiony i podpalony przez buntowników. Pomimo przeprowadzonej przez starostę chęcińskiego Stanisława Branickiego odbudowy, zamek w roku 1655 ponownie został zniszczony - tym razem przez siły szwedzkie. Dwa lata później kolejnych zniszczeń dokonały wojska księcia siedmiogrodzkiego Jerzego II Rakoczego. W roku 1707 ponownie Szwedzi dali się we znaki chęcińskiej warowni. Po tym czasie zamek popadł w ruinę i został opuszczony. Dalszych spustoszeń dokonała okoliczna ludność, wykorzystująca ruiny jako darmowe źródło budulca. Podczas I wojny światowej, zestrzelona została przez armię austro-węgierską jedna z wież (znajdował się na niej rosyjski punkt obserwacyjny). Odbudowa nastąpiła dopiero po II wojnie światowej (zabezpieczenie zamku w formie trwałej ruiny zrealizowano pod koniec XX wieku). W latach 2013-15 przeprowadzono rewitalizację obiektu.
widok od strony południowej
▲ widok od strony południowej, z Muzeum Wsi Kieleckiej w Tokarni
widok ogólny wzgórza zamkowego od strony południowej
▲ widok ogólny wzgórza zamkowego od strony południowej
widok od strony południowej
▲ widok od strony południowej
widok od strony zachodniej
▲ widok od strony zachodniej
widok od strony zachodniej
▲ widok od strony zachodniej
widok od strony zachodniej
▲ widok od strony zachodniej
baszta czworogranna i dziedziniec zamku dolnego
▲ baszta czworogranna i dziedziniec zamku dolnego
widok od strony południowo-wschodniej
▲ widok od strony południowo-wschodniej
widok z wieży więziennej
▲ widok z wieży więziennej
widok od strony wschodniej
▲ widok od strony wschodniej
widok od strony wschodniej
▲ widok od strony wschodniej
widok z baszty czworogrannej
▲ widok z baszty czworogrannej (widoczny stołp oraz wieża więzienna)
Czchów
Czchów, woj. małopolskie, pow. brzeski - zamek królewski
49,834° N
20,678° E
Chociaż po raz pierwszy w źródłach pisanych warownia czchowska pojawia się dopiero w roku 1356, badania archeologiczne dowodzą, iż zamek został wzniesiony na przełomie XIII i XIV wieku, prawdopodobnie z inicjatywy króla Wacława II czeskiego. Średniowieczne założenie otoczone było murami obronnymi biegnącymi po krawędziach wzgórza i składało się z wolnostojącej (wysokiej na 20 metrów) cylindrycznej wieży oraz murowanego budynku mieszkalnego w północno-wschodnim narożniku. Była to silna fortyfikacja strzegąca polsko-węgierskiej granicy i pobliskiej komory celnej. Kilkakrotnie przebywał na zamku król Władysław II Jagiełło (po raz pierwszy w roku 1397). W XV wieku dobudowano wieżę bramną. Późniejsze inwestycje i przebudowy nie były już związane z poprawą warunków obronnych warowni i dotyczyły głównie zabudowy mieszkalnej i gospodarczej. Dalsze losy zamku nie są dobrze znane: wiadomo, iż w wieku XVIII stanowił on już ruinę. Wprawdzie w roku 1767 rewizorzy, powołani przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, rozważali możliwość odbudowy warowni, jednak pomysł ten nie został zrealizowany. Renowacja i częściowa odbudowa zamku czchowskiego rozpoczęta została w roku 1993. Największe zmiany przyniósł rok 2018, kiedy to zrekonstruowano wieżę bramną, zbudowano most, a także wzmocniono mury obwodowe i nawierzchnię dziedzińca zamkowego.
widok od strony północno-wschodniej
▲ widok od strony północno-wschodniej
widok od strony wschodniej
▲ widok od strony wschodniej
widok od strony zachodniej
▲ widok od strony zachodniej
widok od strony zachodniej
▲ widok od strony zachodniej
Czorsztyn
Czorsztyn, woj. małopolskie, pow. nowotarski - zamek królewski
49,434° N
20,313° E
Zamek gotycki ufundował w połowie XIV wieku król Kazimierz III Wielki, w miejscu istniejącej wcześniej warowni drewnianej z murowanym cylindrycznym stołpem, otoczonej murem (utożsamianej ze wspomnianym przez źródła pod rokiem 1320 castrum Wronin, ufundowanym prawdopodobnie przez zakon Klarysek z Sącza). Powstał zamek średni, oddzielony murem poprzecznym od zamku górnego, a także przy zachodniej ścianie zamku górnego zbudowano budynek mieszkalny. W przywileju Ludwika Andegaweńskiego z roku 1381 na rzecz opactwa Kartuzów w Czerwonym Klasztorze jako kasztelan czorsztyński wymieniony jest Bolesław III, książę strzelecki. Taka nominacja wskazuje, iż warownia czorsztyńska musiała być już wówczas ważna i znaczna, a władanie nią - prestiżowe. Na tym właśnie zamku witano w roku 1384 młodą Jadwigę Andegaweńską, która przybyła do Polski w celu objęcia tronu. Warownia czorsztyńska była siedzibą starostwa niegrodowego i już od początku XV wieku powstała na dworze królewskim praktyka przekazywania jej wierzycielom w zamian za umorzenie długów. Kolejni właściciele zamku dokonywali w nim szeregu inwestycji budowlanych. Przebudowa XV-wieczna polegała na dalszym wzmocnieniu murów obronnych (m.in. poprzez budowę wieży bramnej), natomiast budynek mieszkalny na zamku górnym został nadbudowany o jedną kondygnację. Na początku XVI wieku powstał zamek dolny. Wówczas też zburzona została cylindryczna baszta na zamku średnim, co umożliwiło dalszy rozwój zabudowy gospodarczej. Kolejna przebudowa zamku miała miejsce w latach 1629-43, gdy funkcję starosty czorsztyńskiego pełnił Jan Baranowski h. Jastrzębiec: powstała wówczas m.in. czterokondygnacyjna baszta bramna, przystosowana do użycia artylerii. 15 czerwca 1651 roku zamek został podstępnie zajęty przez powstańców chłopskich pod przywództwem Aleksandra Kostki-Napierskiego. Po kilku jednak dniach, twierdzę objęły (w wyniku układów) wojska biskupa Piotra Gembickiego. Pomimo pewnych zniszczeń, zamek czorsztyński nadal stanowił ważną twierdzę w systemie obrony Rzeczypospolitej: w roku 1655 schronił się w nim król Jan II Kazimierz Waza uchodząc przed Szwedami (w zamku pozostawił skarb koronny i klejnoty). Upadek zamku nastąpił w wieku XVIII. Znacznych zniszczeń dokonały wówczas wojska rosyjskie (oddziały kozackie) w czasie działań wojennych w latach 1734-35 (tzw. wojna o sukcesję polską pomiędzy zwolennikami Stanisława Leszczyńskiego i Fryderyka Augusta Wettina). W roku 1790 potężny pożar strawił dachy i od tego czasu zamek zaczął popadać w ruinę. Konserwacja pozostałości zamku czorsztyńskiego i zabezpieczenie go w postaci trwałej ruiny realizowane są od roku 1992 i trwają do dziś. Obecnie zamek góruje nad Zalewem Czorsztyńskim, który powstał w wyniku spiętrzenia wód Dunajca w roku 1997.
widok od strony południowej
▲ widok od strony południowej (spod zamku w Niedzicy)
widok od strony północno-zachodniej
▲ widok od strony północno-zachodniej (w tle widoczny zamek w Niedzicy)
widok od strony północnej
▲ widok od strony północnej
baszta bramna
▲ baszta bramna
Dobczyce
Dobczyce, woj. małopolskie, pow. myślenicki - zamek królewski
49,877° N
20,084° E
Pierwszy murowany (przynajmniej częściowo) zamek stanął na wzgórzu nad Rabą już w I połowie XIII wieku, w miejscu istniejącej wcześniej drewnianej warowni (według legendy wzniesionej przez woja księcia Mieszka I, niejakiego Dobka). Pierwotny zamek zbudowany był na planie trójkąta i posiadał cylindryczną wieżę. W roku 1311 zamek dobczycki odwiedził książę Władysław Łokietek, co sugeruje, iż musiała to już być znacząca budowla. W czasach króla Kazimierza Wielkiego (połowa XIV wieku) założenie uległo rozbudowie: prawdopodobnie wówczas powstał zamek dolny w północnej części wzgórza. Kolejnym dobroczyńcą twierdzy w Dobczycach był król Władysław II Jagiełło, który w roku 1390 nakazał jej konserwację, przeznaczając na ten cel znaczną część dochodów z żup wielickich. W następnym roku król osobiście pojawił się na zamku wraz z małżonką Jadwigą Andegaweńską, zapewne w celu doglądnięcia postępów przy rozbudowie. W latach 1466-69 na zamku dobczyckim przebywali synowie króla Kazimierza IV Jagiellończyka, którzy pobierali tu nauki u Jana Długosza. Znacząca przebudowa zamku (w stylu renesansowym) i rozbudowa (szczególnie zamku dolnego) nastąpiła pod koniec XVI wieku i na początku wieku XVII z inicjatywy rodu Lubomirskich. W czasach "potopu szwedzkiego" zamek nie ucierpiał szczególnie dotkliwie (pomimo, iż został najechany zarówno przez Szwedów w 1655, jak i przez Węgrów Rakoczego w 1657 roku). Upadek zamku należy wiązać dopiero z kolejnym najazdem szwedzkim z 1702 roku. Po tym okresie warownia popadała w ruinę i już w roku 1782 została całkowicie opuszczona. W XIX wieku dokonały się kolejne etapy zniszczenia, m.in. rozebrano wówczas większość murów, z których zbudowano nieopodal kościół. Odgruzowanie i częściową odbudowę zamku przeprowadzono w latach 1960-64. W latach 1985-87 wybudowano na rzece Rabie, w okolicy zamku, zaporę ziemno-betonową i dolina wypełniła się wodą tworząc Zalew Dobczycki.
widok od strony północnej
▲ widok od strony północnej
widok od strony północnej
▲ widok od strony północnej
widok od strony zachodniej
▲ widok od strony zachodniej
widok od strony północno-wschodniej
▲ widok od strony północno-wschodniej (widoczny pobliski skansen)
widok od strony południowej
▲ widok od strony południowej
widok od strony wschodniej
▲ widok od strony wschodniej
zamek górny
▲ zamek górny
zamek górny
▲ zamek górny
Kraków
Kraków, woj. małopolskie, miasto wojewódzkie - zamek książęcy, następnie królewski
50,054° N
19,936° E
Pierwszym murowanym budynkiem o charakterze obronnym był (romański) stołp, wzniesiony (na planie kwadratu) w pierwszej połowie XII wieku w północno-wschodniej części wzgórza. Budowę murowanej siedziby książęcej rozpoczęto pod koniec XIII wieku, za panowania księcia Bolesława V Wstydliwego, bądź Leszka II Czarnego. W następnych latach teren Wzgórza Wawelskiego podzielono murem, oddzielającym zamek górny od pozostałych zabudowań (katedry, kościołów i budynków gospodarczych). Wkrótce zamek dolny również otoczono murem obronnym, a całość założenia zespolono z fortyfikacjami miejskimi. Rozbudowę i przebudowę zamku (w stylu gotyckim) przeprowadził król Kazimierz III Wielki: wzmocniono system fortyfikacji, poprzez wzniesienie baszt i nowej wieży mieszkalno-obronnej (zastąpiła ona romański stołp). Kolejni królowie rozbudowywali swoją siedzibę: Władysław II Jagiełło wzmocnił system murów obronnych, Kazimierz IV Jagiellończyk wzniósł dwie największe baszty: 'Senatorską' (zwana też Lubranką) i 'Sandomierską'. W roku 1499 zamek został mocno zniszczony przez pożar. Król Aleksander I Jagiellończyk podjął decyzję o odbudowie rezydencji w, nowym wówczas, stylu renesansowym. Zasadnicza przebudowa dokonana została w latach 1507-36 przez króla Zygmunta I Starego. Rozbudowano wówczas skrzydła mieszkalne (powstał też m.in. słynny dziedziniec otoczony bogato zdobionymi trzypiętrowymi krużgankami). W roku 1537 ponownie wybuchł pożar, który zniszczył część nowych wnętrz. Zygmunt I Stary, a następnie Zygmunt II August przystąpili do ponownej renowacji założenia. Kolejny wielki pożar (zaprószony prawdopodobnie przez samego króla Zygmunta III Wazę podczas eksperymentu alchemicznego) dotknął zamek w roku 1595 i zniszczył skrzydło północne i część skrzydła wschodniego. Odbudowa nastąpiła w stylu wczesnobarokowym. Wówczas też zamek wawelski utracił swoją rolę głównej rezydencji królewskiej: Zygmunt III Waza, wraz ze swym dworem, przeniósł się do Warszawy. W czasie "potopu szwedzkiego" zamek został dotkliwie spustoszony i uszkodzony przez najeźdźców. Renowacja nastąpiła w latach 1689-92 z inicjatywy króla Jana III Sobieskiego. W wieku XVIII rezydencja była kilkakrotnie pustoszona (m.in. w roku 1702 przez Szwedów oraz podczas "konfederacji barskiej"), ale także remontowana i przebudowywana w niewielkim zakresie. W okresie zaborów, zamek pełnił rolę koszarów wojsk austriackich. Austriacy zburzyli szereg budynków gospodarczych, a także zamurowali krużganki. Wojsko opuściło zamek dopiero w roku 1911 i od tamtego czasu nastąpiła długotrwała renowacja. W czasie II wojny światowej zamek pełnił rolę rezydencji generalnego gubernatora z ramienia III Rzeszy, Hansa Franka. Po roku 1945 przystąpiono do konserwacji wnętrz, przywracając im renesansowy i barokowy (w części też klasycystyczny) wygląd.
widok ogólny od strony południowej
▲ widok ogólny od strony południowej
widok ogólny od strony południowej
▲ widok ogólny od strony południowej
widok od strony południowo-zachodniej
▲ widok od strony południowo-zachodniej
narożnik północno-wschodni
▲ narożnik północno-wschodni
widok od strony północno-zachodniej
▲ widok od strony północno-zachodniej
widok od strony północno-zachodniej
▲ widok od strony północno-zachodniej
fasada wschodnia
▲ fasada wschodnia
fasada wschodnia
▲ fasada wschodnia
XV-wieczna 'Baszta Sandomierska'
▲ XV-wieczna 'Baszta Sandomierska'
dziedziniec - krużganki
▲ dziedziniec - krużganki
sień renesansowej bramy Bartolomeo Berrecciego
▲ sień renesansowej bramy Bartolomeo Berrecciego
balkon komnaty Zygmunta Augusta w latach 1520-35
▲ fragment okna i wyjście na balkon na 2 piętrze zamku - w latach 1520-35 komnatę tę zajmował młody Zygmunt August i hodował gołębie (prawdopodobnie na krużgankach)
Krościenko n. Dunajcem ('Zamek Pieniński', 'Zamek Pieniny')
Krościenko n. Dunajcem, woj. małopolskie, pow. nowotarski - zamek książęcy
49,420° N
20,420° E
Zamek wzniesiono od północnej strony wierzchołka góry (obecnie zwanej Zamkową Górą) na półce skalnej na wysokości ok. 750 m n.p.m. Ściany zbudowane były z występującego powszechnie w Pieninach wapienia. Obiekt posiadał kamienną bramę wjazdową, wieżę oraz cysternę, w której gromadziła się woda z pobliskiego źródła oraz woda deszczowa. Trudne jest wskazanie dokładnego okresu powstania założenia. Jan Długosz wspomina, iż na zamku znalazł schronienie młody Bolesław Wstydliwy z rodziną podczas najazdu mongolskiego w roku 1241. Badacze wskazują jednak, iż zamek powstał w II poł. XIII wieku, zapewne z inicjatywy księżnej Kingi - wdowy po Bolesławie Wstydliwym. Już w roku 1287, podczas kolejnego najazdu mongolskiego na ziemię krakowską, miał on potwierdzić swoją przydatność. Jak informuje Jan Długosz: W tym też nieszczęsnym czasie błogosławiona księżna Kinga, wdowa po nieżyjącym księciu krakowskim Bolesławie, zwanym Wstydliwym, z gronem siedemdziesięciu zakonnic sądeckich oraz dwiema swymi siostrami: Jolentą, wdową po księciu kaliskim Bolesławie Pobożnym i Konstancją, wdową po królu Rusi Danielu, które również wstąpiły do klasztoru i przywdziały habit, z wieloma kapłanami i rycerzami udała się do położonego nad Dunajcem, w pobliżu miasta Krościenka zamku Pieniny, chronionego doskonale zarówno naturalnym położeniem, jak i sztucznym obwarowaniem, dostępnego tylko jednym wąskim przejściem i tam bezpiecznie przebywała, gdy Tatarzy siali spustoszenie. Chociaż Tatarzy podsunęli się doń z wojskiem, nie mieli jednak odwagi nie tylko go szturmować, ale nawet tknąć, bo Bóg budził w nich taki lęk. Wkrótce jednak zamek stracił na znaczeniu i popadł w ruinę. W I poł. XV wieku zniszczyli go Węgrzy w roku 1410, albo husyci w roku 1433. Obecnie "Zamek Pieniński" to skromne pozostałości murów na turystycznym pienińskim szlaku.
Zamkowa Góra - widok ze szczytu Czertezik
▲ Zamkowa Góra - widok ze szczytu Czertezik
wejście od strony zachodniej - pozostałości budynku bramnego
▲ wejście od strony zachodniej - pozostałości budynku bramnego
fragment muru kurtynowego
▲ fragment muru kurtynowego
cysterna na wodę i fragment muru kurtynowego
▲ cysterna na wodę i fragment muru kurtynowego
Lanckorona
Lanckorona, woj. małopolskie, pow. wadowicki - zamek królewski
49,847° N
19,712° E
Zamek zbudowano w połowie XIV wieku z inicjatywy króla Kazimierza III Wielkiego, w miejscu istniejącej już od XIII wieku drewnianej strażnicy. Średniowieczne założenie zbudowano na planie prostokąta. Całość otaczała fosa, nad którą przerzucono zwodzony most. Baszty zbudowane były z drewna. Warownia lanckorońska stała się wówczas siedzibą starostwa niegrodowego i aż do XVIII wieku pozostawała w rękach prywatnych. Kolejni właściciele zamku realizowali szereg inwestycji budowlanych, jednak zamek stale posiadał częściową zabudowę drewnianą. W roku 1655 zamek lanckoroński został poddany Szwedom bez walki i był okupowany przez okres 8 miesięcy. Najeźdźcy nie dokonali jednak większych zniszczeń obiektu. Po ustąpieniu Szwedów, ówczesny starosta Michał Zebrzydowski wzniósł murowaną basztę (pozostałe umocnienia nadal pozostawały drewniane). Upadek zamku związany jest z wybuchem konfederacji barskiej: Lanckorona stała się jednym z głównych punktów oporu konfederatów w latach 1769-72. Przestarzałe umocnienia drewniano-ziemne nie uchroniły warowni przed ogniem artyleryjskim. Konfederaci zostali pokonani, a zamek mocno zniszczony. W wieku XIX popadł w całkowitą ruinę.
pozostałości zamku - fasada południowa
▲ pozostałości zamku - fasada południowa
pozostałości zamku - fasada południowa
▲ pozostałości zamku - fasada południowa
pozostałości zamku - fasada południowa
▲ pozostałości zamku - fasada południowa
fragment ściany południowej
▲ fragment ściany południowej
Lubowla (Stará Ľubovňa/🇸🇰)
Stará Ľubovňa, Prešovský kraj, okres Stará Ľubovňa - zamek rycerski, następnie królewski
49,315° N
20,699° E
Gotycki zamek wzniesiono na początku wieku XIV z inicjatywy rycerza węgierskiego, prawdopodobnie pochodzącego z możnego rodu Aba. W marcu roku 1412 miał w nim miejsce pokojowy zjazd polsko-węgierski pomiędzy Władysławem Jagiełłą i Zygmuntem Luksemburskim. Jeszcze w tym samym roku król węgierski, w zamian za pożyczkę w wysokości 37000 kop groszy praskich (tj. 7,5 ton czystego srebra!), przekazał na rzecz Królestwa Polskiego zastaw w postaci Lubowli (z zamkiem), Podolińca i Gniazd oraz 13 miast spiskich. Pożyczka nie została nigdy zwrócona, dlatego też zastaw został włączony do Królestwa Polskiego. W latach 1412-1769 na zamku lubowelskim urzędowali polscy starostowie. Był on również odwiedzany przez królów: Władysława Jagiełłę, Jana Olbrachta, Zygmunta Augusta, Jana Kazimierza Wazę czy Jana III Sobieskiego. Pierwotne założenie gotyckie zostało dotkliwie naruszone przez pożar z roku 1553. Zygmunt August zainicjował wówczas przebudowę (i rozbudowę) warowni w stylu renesansowym. Powstał m.in. pałac, a także zachodni bastion obronny. Kolejna rozbudowa założenia miała miejsce z II połowie wieku XVII: wzniesiono wschodni bastion, pałac barokowy i kaplicę. Detale architektoniczne obiektu zostały częściowo przebudowane w stylu barokowym. Dzięki dogodnej lokalizacji (południe kraju), a także całkiem nowoczesnym systemom obronnym, zamek był uważany za wystarczająco bezpieczny w czasach Potopu szwedzkiego. Wówczas to (w latach 1655-61) zdeponowano na nim polskie klejnoty koronne oraz część skarbu królewskiego (pieniądze, kosztowności, archiwa). Ostatnie inwestycje budowlane na zamku zainicjowane przez polską administrację miały miejsce w wieku XVIII. W roku 1769 (faktycznie - okupacja wojskowa) albo 1772 (formalnie - I rozbiór) Lubowla i tutejszy zamek zostały odłączone od Królestwa Polskiego.
Obecnie zamek w Lubowli znajduje się na terenie Republiki Słowackiej, stanowiąc bardzo interesujące połącznie trzech stylów architektonicznych: gotyku (m.in. wieża), renesansu (pałac renesansowy) oraz baroku (pałac barokowy, kaplica).
widok od strony północno-wschodniej
▲ widok od strony północno-wschodniej
gotycka baszta
▲ gotycka baszta
marmurowy detal architektoniczny zamku renesansowego z herbem Zygmunta Augusta
▲ marmurowy detal architektoniczny zamku renesansowego z herbem Zygmunta Augusta
renesansowy bastion zachodni
▲ renesansowy bastion zachodni
repliki polskich klejnotów koronnych
▲ repliki polskich klejnotów koronnych przechowywanych w zamku w latach 1655-61
Myślenice
Myślenice, woj. małopolskie, miasto powiatowe - zamek królewski
49,817° N
19,947° E
Nie jest znana dokładna data wzniesienia zamku w Myślenicach, bowiem pierwsza wzmianka o założeniu (a dokładnie o komorze celnej na drodze z Krakowa na Węgry) pochodzi z roku 1342. Charakter (komora celna) pozwala domniemywać, iż zamek był własnością królewską, nie naprowadza jednak na osobę fundatora. Mógł być nim król Kazimierz III Wielki, albo jego ojciec Władysław I Łokietek. Możliwa jest również inicjatywa pierwszego wójta Myślenic, Hanka. Warownia na cyplu wzgórza Uklejna (677 m n.p.m.) na prawym brzegu Raby posiadała cylindryczną murowaną wieżę, zbudowaną z lokalnego piaskowca. Pozostałe zabudowania były najprawdopodobniej drewniane, ponieważ badania archeologiczne nie wykazały żadnych murowanych fundamentów. Sama wieża była doskonale umocniona - jej średnica zewnętrzna wynosiła 10 metrów, wewnętrzna 2,5 metra, a grubość muru wynosiła 4,3 metra. Losy zamku w wieku XIV i w I połowie wieku XV pozostają nieoświetlone przez źródła. W roku 1457 nieopłaceni najemnicy z Prus zajmują m.in. Myślenice, skąd przeprowadzają liczne napady na ziemię krakowską (do buntowników przyłączył się również książę Jan IV gliwicki, jednak jego oddziały operowały raczej na terenie księstwa oświęcimskiego i zatorskiego). Pomiędzy sierpniem i wrześniem 1457 roku małopolskie pospolite ruszenie podjęło nieudaną próbę pokonania buntowników pod Myślenicami. Co ważne, kronikarz Jan Długosz, który opisuje te wydarzenia nazywa Myślenice wioską raczej niżeli miastem, ani położeniem ani sztuką warowną, co może oznaczać, iż zamek w tym czasie nie spełniał już swoich funkcji i był zrujnowany albo opuszczony. Według niektórych podań, obiekt został wysadzony z rozkazu króla Kazimierza IV Jagiellończyka, w celu uniknięcia jego wykorzystywania przez rycerzy-rabusiów. Istnieje również wersja, iż zamek został zniszczony (wysadzony) dopiero w wieku XIX przez poszukiwaczy skarbów. Do dnia dzisiejszego zachowały się szczątki kamiennej cylindrycznej wieży.
relikty cylindrycznej wieży
▲ relikty wieży
relikty cylindrycznej wieży
▲ relikty cylindrycznej wieży
relikty cylindrycznej wieży
▲ relikty cylindrycznej wieży
relikty cylindrycznej wieży
▲ relikty cylindrycznej wieży
Niepołomice
Niepołomice, woj. małopolskie, pow. wielicki - zamek królewski
50,034° N
20,217° E
Zamek (gotycki) zbudowano w połowie XIV wieku z inicjatywy króla Kazimierza III Wielkiego. Pierwotnie była to warownia zbudowana na planie czworoboku, z trzema basztami (w największej baszcie północno-zachodniej znajdowała się studnia), z dużym dziedzińcem. Od samego początku zamek niepołomicki pełnił rolę siedziby królewskiej: Kazimierz Wielki, a następnie Władysław Jagiełło i kolejni królowie traktowali go jako miejsce odpoczynku i bazę wypadową na polowania w pobliskiej Puszczy Niepołomickiej. Przebudowę zamku z stylu renesansowym rozpoczął król Zygmunt I Stary w roku 1506. Wprawdzie w roku 1550 wybuchł na zamku pożar, który m.in. strawił drewniane krużganki na dziedzińcu, jednak król Zygmunt II August dokończył dzieła odbudowy (nowe krużganki były już murowane) i przebudowy. Zamek stał się czteroskrzydłową, trzykondygnacyjną reprezentacyjną rezydencją. Baszty i inne urządzenia obronne zostały rozebrane. Od strony południowej do zamku przylegał kompleks włoskich ogrodów, zaprojektowanych przez samą królową Bonę. Rezydencja w Niepołomicach była jednym z ulubionych miejsc pobytu króla Stefana I Batorego, który nie tylko korzystał z bogactw okolicznych lasów, ale być może również spłodził tu parę nieślubnych dzieci z piękną córką burgrabiego zamku (jak w liście do cesarza Rudolfa II donosił jeden z jego informatorów). Kres świetności zamku niepołomickiego przypada na czas "potopu szwedzkiego", kiedy to okupanci zajęli go, doszczętnie splądrowali i mocno uszkodzili. W okresie zaborów, zamek został przeznaczony przez władze austriackie na koszary wojskowe. W roku 1800 wybuchł pożar, który zniszczył m.in. konstrukcję dachu, wobec czego podjęto decyzję o obniżeniu gmachu o jedno piętro. Kompleksowe prace renowacyjne, przywracające zamkowi niepołomickiemu dawny blask, podjęto dopiero na początku lat 90. XX wieku, kiedy to gmach został przejęty na własność przez Gminę Niepołomice.
widok od strony północno-wschodniej
▲ widok od strony północno-wschodniej
widok od strony południowej
▲ widok od strony południowej
widok od strony północnej
▲ widok od strony północnej
ściana południowa
▲ ściana południowa
dziedziniec - krużganki
▲ dziedziniec - krużganki
piwnica gotycka
▲ piwnica gotycka - najstarsza część zamku
brama
▲ brama
pomnik króla Kazimierza III Wielkiego przed zamkiem
▲ pomnik króla Kazimierza III Wielkiego przed zamkiem
Nowy Sącz
Nowy Sącz, woj. małopolskie, miasto powiatowe - zamek królewski
49,628° N
20,688° E
Zamek wzniesiono w XIV wieku (przed rokiem 1394). Możliwe, iż jego fundatorem był król Kazimierz III Wielki, jednak o takiej fundacji milczą współczesne kroniki. Warownia nowosądecka wzniesiona została w północno-zachodnim narożniku miasta i połączona z obwarowaniami miejskimi. Zamek wielokrotnie gościł polskich monarchów: w roku 1370 zatrzymał się tu Ludwik Andegaweński podążający na koronację do Krakowa, w 1384 roku witano Jadwigę Andegaweńską podążającą do Krakowa. W latach późniejszych wielokrotnie na zamku zatrzymywał się król Władysław II Jagiełło i jego następcy. W roku 1611 zamek i miasto zostały zniszczone przez pożar. Odbudowa i rozbudowa założenia, w stylu renesansowym, przeprowadzona została w latach 1612-18 przez starostów Sebastiana i Stanisława Lubomirskich. W czasie "potopu szwedzkiego", w roku 1655 schronił się w nim król Jan II Kazimierz Waza uchodzący przed Szwedami. Upadek warowni nastąpił w roku 1768 roku, kiedy to podczas przemarszu konfederatów barskich zaprószono pożar. Zniszczył on zamek niemal doszczętnie. Kolejny pożar z roku następnego dokonał dzieła zniszczenia - spłonęły nawet dachy. W okresie zaborów, początkowo nie realizowano żadnych inwestycji na zamku: rozebrano część murów, a w roku 1813 podczas powodzi zachodnie skrzydło osunęło się do Dunajca. Dopiero w roku 1838 władze austriackie umocniły północną część założenia, przeznaczając je na koszary i magazyny wojskowe. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, odbudowano w znacznym stopniu zamek nowosądecki. Nie przetrwał on jednak do dzisiejszych czasów, gdyż doszczętnie zniszczył go (w roku 1945) wybuch amunicji zgromadzonej w podziemiach przez okupanta niemieckiego. Po wojnie odbudowano jedynie renesansową 'Basztę Kowalską' i fragment murów obwodowych.
'Baszta Kowalska' - ściana północna
▲ 'Baszta Kowalska' - ściana północna
'Baszta Kowalska' - ściana północna
▲ 'Baszta Kowalska' - ściana północna
'Baszta Kowalska' - ściana południowa
▲ 'Baszta Kowalska' - ściana południowa
Ojców
Ojców, woj. małopolskie, pow. krakowski, gm. Skała - zamek królewski
50,211° N
19,829° E
Zamek zbudowano w połowie XIV wieku z inicjatywy króla Kazimierza III Wielkiego. Pierwotna warownia składała się z oktagonalnej wieży ostatecznej obrony o wysokości 13 metrów. Mur obwodowy biegł po krawędziach wzgórza, wydzielając obszerny dziedziniec, na którym znajdowała się studnia. Warownia ojcowska stała się siedzibą starostwa niegrodowego i już od początku XV wieku powstała na dworze królewskim praktyka przekazywania jej wierzycielom w zamian za umorzenie długów. Kolejni starostowie utrzymywali i częściowo rozbudowywali zamek. Już jednak pod koniec XV wieku Ojców zaczął tracić swe znaczenie. Dokument lustracji przeprowadzonej w roku 1620 podał, iż zamek ojcowski był "bardzo spustoszały". Wkrótce jednak przebudowę zamku na dość dużą skalę rozpoczął Mikołaj Koryciński, kasztelan sądecki. Prawdopodobnie wówczas (albo ok. 1660 roku) wybudowany został nowy budynek mieszkalny (siedziba starościńska), a także barokowa kaplica na południowej skale. W czasach "potopu szwedzkiego" zamek nie ucierpiał (chociaż wywieziono jego cenniejsze wyposażenie), ponieważ najeźdźcy urządzili w nim magazyn broni i żywności. 5 sierpnia 1787 roku na zamku gościł, zaproszony przez ostatniego polskiego starostę Teofila Załuskiego, król Stanisław August Poniatowski. W czasach zaborów zamek ojcowski popadł w ruinę, pomimo podejmowanych kilkakrotnie przez różnych właścicieli prób jego odbudowy. Ostatecznie opuszczony został w roku 1826 (runęła wówczas ze skały jedna z zamkowych ścian). W roku 1829 rozebrane zostały zrujnowane zabudowania: pozostawiono jedynie wieżę bramną i najstarszą wieżę ostatecznej obrony. Ostatnie prace konserwatorskie na zamku ojcowskim przeprowadzono w latach 1980-82.
wieża bramna i wieża ostatecznej obrony
▲ wieża bramna i wieża ostatecznej obrony
widok od strony południowej
▲ widok od strony południowej
widok od strony południowej
▲ widok od strony południowej
widok od strony południowej
▲ widok od strony południowej
wieża bramna
▲ wieża bramna
wieża bramna
▲ wieża bramna
wieża bramna
▲ wieża bramna
wieża ostatecznej obrony
▲ wieża ostatecznej obrony
Pieskowa Skała
Pieskowa Skała, woj. małopolskie, pow. krakowski, gm. Sułoszowa - zamek królewski, następnie rezydencja szlachecka
50,244° N
19,780° E
Zamek murowany (gotycki) zbudowano w I połowie XIV wieku z inicjatywy króla Kazimierza III Wielkiego. Stanowił on założenie dwuczłonowe, złożone z położonego w najwyższej części skały zamku górnego (na skale o nazwie 'Dorotka') oraz zamku dolnego z dwiema basztami. Od roku 1377, gdy król Ludwik Andegaweński przekazał zamek Piotrowi Szafrańcowi z Łuczyc, podstolemu krakowskiemu, nie powrócił on już nigdy do rąk królewskich. Kolejni właściciele zamku dokonywali w nim szeregu inwestycji (np. w XV wieku dobudowano dwie baszty artyleryjskie), jednak największą przebudowę przeprowadzili w latach 1542-80 Hieronim i jego siostrzeniec, Stanisław Szafraniec: gotycki zamek warowny przekształcono w renesansową rezydencję magnacką (powstały wówczas m.in. trzypiętrowe krużganki na dziedzińcu, a także piękna loggia i ogrody). Po 1640 roku zamek został wzmocniony przez ówczesnego właściciela, Michała Zebrzydowskiego nowoczesnym systemem fortyfikacyjnym, składającym się z dwóch bastionów. W czasach "potopu szwedzkiego" zamek został ograbiony i poważnie uszkodzony przez Szwedów. W roku 1718 kolejnych zniszczeń wyposażenia dokonał pożar. Restauracja zamku nastąpiła w stylu barokowym. Dokonał jej Hieronim Wielopolski: krużganki arkadowe zostały zamurowane, zlikwidowana została loggia i znacząco przebudowano wnętrza zamkowe, w których w roku 1787 gościł sam król Stanisław August Poniatowski. Kolejny dotkliwy w skutkach pożar miał miejsce w roku 1850. W jego wyniku osłabiona konstrukcja gotyckiego zamku górnego runęła. W roku 1863, w trakcie powstania styczniowego, zamek ponownie ucierpiał (na skutek ostrzału artylerii carskiej). Kolejnej przebudowy pod koniec XIX wieku dokonał Sobiesław Mieroszewski, tym razem w - modnym podówczas - stylu neogotyckim. Elementy renesansowe zostały przywrócone dopiero podczas ostatniej wielkiej renowacji zamku z lat 1950-63 (m.in. zrekonstruowano dziedziniec arkadowy i loggię widokową).
widok od strony południowej
▲ widok od strony południowej
widok od strony wschodniej
▲ widok od strony wschodniej
widok od strony południowo-wschodniej
▲ widok od strony południowo-wschodniej
wieża zegarowa
▲ wieża zegarowa i ogrody włoskie
gotycka baszta
▲ gotycka baszta
renesansowy dziedziniec wewnętrzny
▲ renesansowy dziedziniec wewnętrzny
renesansowy dziedziniec wewnętrzny
▲ renesansowy dziedziniec wewnętrzny
fragment wieży zegarowej
▲ fragment wieży zegarowej
Piotrków Trybunalski
Piotrków Trybunalski, woj. łódzkie, miasto powiatowe - zamek królewski
51,409° N
19,700° E
Zamek powstał w latach 1512-19 z inicjatywy króla Zygmunta I Starego, w miejscu starszego założenia (prawdopodobnie drewnianego), pochodzącego z XIII wieku. Renesansowy 5-kondygnacyjny (3 kondygnacje nadziemne) budynek zbudowano na planie zbliżonym do kwadratu. Był wprawdzie otoczony palisadą oraz fosą, jednak nie posiadał innych wyraźnych cech i walorów obronnych - miał spełniać rolę rezydencjalno-reprezentacyjne. Budynek był miejscem, w którym zbierał się Sejm, jednak po zawarciu unii lubelskiej z Litwą (w roku 1569) Piortków utracił przywilej goszczenia stanów sejmujących na rzecz Warszawy i Grodna. Od tego też czasu zamek piotrkowski utracił na znaczeniu. Stał się wówczas siedzibą starosty i systematycznie popadał w ruinę (o czym informuje dokument lustracji z 1611 roku). Założenie zostało splądrowane i spalone w roku 1657 przez oddziały szwedzkie. W latach 1668-71 starosta piotrkowski Michał Warczycki odbudował zamek, urządzając wnętrza w stylu barokowym i przykrywając budynek nowym dachem namiotowym. W okresie zaborów wieża piotrkowska ponownie popadła w ruinę. W 1869 roku gubernator piotrkowski nakazał przebudowę zamku na cerkiew garnizonową. Obniżono wówczas budynek o jedną kondygnację, a całość przykryto cerkiewną kopułą i otynkowano. W okresie międzywojennym budynek stał się siedzibą muzeum. Z dachu usunięto wówczas kopułę cerkiewną, a ze ścian tynki. W latach 1963-72 całkowicie zrekonstruowano usuniętą przez zaborcę rosyjskiego piątą kondygnację, a całemu założeniu przywrócono cechy renesansowe sprzed przebudowy barokowej starosty Warczyckiego. Obecnie zamek piotrkowski znajduje się dobrej kondycji i jest siedzibą muzeum miejskiego.
widok od strony zachodniej
▲ widok od strony zachodniej
narożnik południowo-zachodni
▲ narożnik południowo-zachodni
herb Królestwa Polskiego na ścianie południowej
▲ herb Królestwa Polskiego na ścianie południowej
Rabsztyn
Rabsztyn, woj. małopolskie, pow. olkuski, gm. Olkusz - zamek królewski
50,300° N
19,592° E
Zamek murowany został zbudowany w XIV wieku, w miejscu w którym już od XIII wieku istniały umocnienia drewniane. Obiekt powstał w czasach Kazimierza III Wielkiego, jednak brak pewności, iż to ten właśnie władca był jego fundatorem. Pierwotny zamek obejmował tylko najwyższą część wzgórza na skale i składał się z wieży i budynku mieszkalnego. W późniejszych latach kolejni właściciele zamku finansowali szereg modernizacji i przebudów. W ten sposób zamek rabsztyński pod koniec XVI wieku stał się renesansową rezydencją z niewielkimi tylko pozostałościami gotyckimi na zamku górnym. Zbudowano też wówczas zamek dolny o charakterze nieobronnym. W roku 1573 gościł tu król Henryk Walezy zaproszony przez ówczesnego właściciela Rabsztyna, Seweryna Bonera. Upadek znaczenia Rabsztyna przypada na czasy "potopu szwedzkiego", kiedy to w roku 1657 wycofujące się oddziały Szwedów podpaliły zamek. Od tamtego czasu zamek stopniowo popadał w ruinę. Ostatecznie został opuszczony jednak dopiero na początku XIX wieku. W roku 1901 grupa poszukiwaczy skarbów wysadziła w powietrze basztę zamku górnego. Obecnie zamek stanowi trwałą zamkniętą ruinę.
widok od strony południowej
▲ widok od strony południowej
widok od strony południowej
▲ widok od strony południowej
widok od strony wschodniej
▲ widok od strony wschodniej
widok od strony wschodniej
▲ widok od strony wschodniej
ściana północna i brama wjazdowa
▲ ściana północna i brama wjazdowa
ściana północna i brama wjazdowa
▲ ściana północna i brama wjazdowa
widok od strony północnej
▲ widok od strony północnej
brama wjazdowa
▲ brama wjazdowa
Ryczów
Ryczów, woj. śląskie, pow. zawierciański, gm. Ogrodzieniec - strażnica królewska
50,427° N
19,601° E
Zamek został zbudowany pod koniec XIV wieku, prawdopodobnie z inicjatywy króla Kazimierza III Wielkiego. Składał się z dwupiętrowego (albo trzypiętrowego) budynku mieszkalnego, zbudowanego na skalnym ostańcu. Dostęp do budynku zapewniał drewniany pomost, bądź system drabin. Do skały z budowlą wieżową przylegało po stronie północnej podzamcze z drewnianą zabudową mieszczące pomieszczenia dla straży. Całość założenia otoczona była fosą. W związku z utratą znaczenia strategicznego, strażnica została opuszczona już w wieku XV i od tamtego czasu pozostaje ruiną. W okresie międzywojennym część skały obsunęła się, a wraz z nią północno-wschodni fragment zamku. Ruiny strażnicy ryczowskiej zostały zabezpieczone przed dalszym niszczeniem w latach 60. XX wieku.
pozostałości strażnicy na szczycie skalnego ostańca
▲ pozostałości strażnicy na szczycie skalnego ostańca
pozostałości strażnicy na szczycie skalnego ostańca
▲ pozostałości strażnicy na szczycie skalnego ostańca
pozostałości strażnicy na szczycie skalnego ostańca
▲ pozostałości strażnicy na szczycie skalnego ostańca
pozostałości strażnicy na szczycie skalnego ostańca
▲ pozostałości strażnicy na szczycie skalnego ostańca
Rytro
Rytro, woj. małopolskie, pow. nowosądecki - zamek rycerski, następnie królewski
49,488° N
20,686° E
Zamek na szczycie wzgórza górującego nad rzeką Poprad wzniesiono już w XIII wieku. Osoba fundatora pozostaje nieznana. Być może strażnicę zbudowali rycerze-rozbójnicy, tzw. raubitterzy. Inna teoria jako fundatora wymienia wojewodę krakowskiego Teodora Świebodzica z rodu Gryfitów, który uzyskał prawo zabudowy tych ziem od księcia Henryka I Brodatego. Jan Długosz podaje iż w XIII wieku właścicielem zamku był kasztelan sądecki Piotr Wydżga h. Janina. Początkowo była to budowla drewniana z murowaną wieżą. W XIV stanowi już własność książąt krakowskich, co potwierdza m.in. dokument z roku 1312. W połowie XIV wieku, z inicjatywy króla Kazimierza III Wielkiego, zamek ryterski zostaje rozbudowany: powstaje mur obwodowy i kamienny budynek mieszkalny. Od wieku XV warownia w Rytrze staje się przedmiotem dzierżaw i władają nią osoby prywatne. Na początku XVI wieku od strony wschodniej wzniesiono niewielką basteję, jednak już wkróce zamek popadł w ruinę. Przekazy informują, iż w roku 1580 był już w bardzo złym stanie tecznicznym. W roku 1657, podczas interwencji węgierskiej Jerzego II Rakoczego, w czasie potopu szwedzkiego, założenie zostało ostatecznie zrujnowane. Pierwsze prace konserwatorskie i rekonstrukcyjne przeprowadozno dopiero w latach 70. XX wieku. Obecnie ponownie na zamku prowadzona jest rekonstrukcja, a także prace archeologiczne.
widok ogólny
▲ widok ogólny
cylindryczna wieża i pozostałości murów obwodowych
▲ cylindryczna wieża i pozostałości murów obwodowych
cylindryczna wieża
▲ cylindryczna wieża
Toruń (zamek 'Dybów')
Toruń, woj. kujawsko-pomorskie, miasto wojewódzkie - zamek królewski
53,001° N
18,600° E
Zamek wzniesiono w latach 1424–1428 z inicjatywy króla Władysława II Jagiełły. Wraz z otaczającą go osadą nazwaną Nieszawą, stanowił konkurencję dla zlokalizowanego na drugim brzegu Wisły Torunia oraz tamtejszej krzyżackiej warowni. W pierwszej kolejności zbudowano dom mieszkalny. Najazd krzyżacki w roku 1431 doprowadził do spustoszenia Nieszawy i odbicia zamku z rąk polskich. Obiekt został wówczas umocniony i obsadzony krzyżacką załogą. Rozpoczęto wznoszenie murów obronnych i wieży bramnej, a całość założenia otoczono fosą zasilaną wodami Wisły. Na mocy postanowień traktatu pokojowego z roku 1435, zamek (i osada) powrócił do Królestwa Polskiego. Zakończono wówczas inwestycje budowlane rozpoczęte przez Krzyżaków, a około 1450 roku dodatkowo podwyższono mury obronne. Na terenie warowni król Kazimierz IV Jagiellończyk ogłosił tzw. Statuty nieszawskie - przywileje dla szlachty koronnej. Jeszcze w trakcie wojny trzynastoletniej, chcąc uzyskać poparcie mieszczan toruńskich, dla których założenie stanowiło znaczącą konkurencję ekonomiczną, król Kazimierz IV zgodził się na przeniesienie osady Nieszawy o 30 km w górę Wisły. Na zamku powstała komora celna, a obiekt stał się siedzibą królewskiego starosty. Prowadzone przez kolejnych starostów rozbudowy zamku związane były z jego funkcją administracyjną. Rozwój zlokalizowanych na jego terenie spichlerzy i magazynów budził sprzeciw mieszczan toruńskich, którzy nie życzyli sobie odrodzenia konkurencyjnej osady. Król Zygmunt I Stary uległ żądaniom torunian, wstrzymując dalsze rozbudowy zamku. Od tego czasu, obiekt zaczął tracić swoje znaczenie ekonomiczne i militarne. W roku 1656 w czasie Potopu szwedzkiego warownia dybowska została spalona przez Szwedów. Kolejne zniszczenia przyniósł rok 1703, kiedy to wojska szwedzkie ostrzeliwały stąd Toruń, a obrońcy miasta kierowali ogień artyleryjski w stronę Dybowa. Uszkodzenia obiektu w czasie wojen doprowadziły do jego zniszczenia - w roku 1727 podczas lustracji wymieniany jest już jako ruina. Częściowa odbudowa zamku w wieku XIX związana była z wykorzystaniem go w systemie obronnym Torunia. W roku 1813, podczas wojen napoleońskich, obiekt otoczony został ziemnymi fortyfikacjami, a w roku 1848 w murach obronnych wybito przyziemne strzelnice przystosowane dla ówczesnej artylerii. Obecnie zamek zachowany jest w formie tzw. trwałej ruiny obejmującej mury obwodowe, dwukondygnacyjną wieżę bramną oraz obwałowania.
widok od strony wschodniej
▲ widok od strony wschodniej
widok od strony północnej
▲ widok od strony północnej
widok od strony południowej
▲ widok od strony południowej
widok od strony południowo-wschodniej
▲ widok od strony południowo-wschodniej
Trzebniów (zamek 'Ostrężnik')
Trzebniów, woj. śląskie, pow. myszkowski, gm. Niegowa - prawdopodobnie zamek królewski
50,675° N
19,401° E
Historia powstania (i osoba fundatora) zamku 'Ostrężnik' nie są znane. Żaden średniowieczny przekaz nie wspomina niniejszego obiektu. Fakt, iż była to warownia królewska, być może wzniesiona przez Kazimierza III Wielkiego, wynika wyłącznie z dwóch przesłanek:
  1. władca ten skutecznie realizował plan budowy strażnic strzegących ziemi krakowskiej, a obiekt ostrężnicki mógł spełniać taką właśnie funkcję;
  2. położona nieopodal wieś Trzebniów, zanim przeszła na początku XV stulecia w posiadanie rodu Kobyłów z Żarek, była własnością królewską.
Zachowane relikty warowni pozwalają przypuszcząć, iż składała się ona z dwóch części. Na szczycie skały mieścił się zamek górny, natomiast i jej podnóża był zamek dolny, umocniony obwałowaniami ziemnymi. W północno-zachodniej części dziedzińca znajdował się budynek mieszkalny wzniesiony na planie prostokąta (wymiary ok. 10x30 m). Od południa stała wysunięta przed lico murów baszta wzniesiona na planie prostokąta (wymiary ok. 6x9 m). Nie ma żadnej pewności, iż zamek został dokończony i był zasiedlony. Brak informacji źródłowych (jak również badań archeologicznych) czyni warownię ostrężnicką niemal anonimową. Jest to o tyle zaskakujące, iż było to założenie bardzo rozległe (łącznie ok. 8700 m2) i stosunkowo silnie obwarowane (grubość murów zamku górnego wynosiła aż 2 m).
wzgórze zamkowe
▲ wzgórze zamkowe
pozostałości zamku górnego
▲ pozostałości zamku górnego
pozostałości zamku górnego
▲ pozostałości zamku górnego
Wrocław
Wrocław, woj. dolnośląskie, miasto wojewódzkie - relikty zamku książęcego na Ostrowie Tumskim
51,115° N
17,043° E
Początki murowanego romańskiego zamku na Ostrowie Tumskim należy łączyć z osobą księcia Bolesława I Wysokiego. Władca ten, prawdopodobnie ok. 1180 roku - w miejscu istniejącego już od X wieku drewnianego grodu - ufundował ceglany budynek. Fundament tego obiektu stanowiło 18 filarów, połączonych arkadami, natomiast na środku znajdował się kolisty filar centralny. Starsze opracowania wskazują, iż budynek ten pełnił funkcje sakralne, jednak najnowsze badania archeologiczne potwierdziły, iż był to najstarszy na terenie grodu wrocławskiego obiekt murowany, zatem musiał również pełnić funkcje rezydencjonalne. Za panowania księcia Henryka I Brodatego zamek został znacząco przebudowany: budynek osiemnastoboczny częściowo wyburzono, a w jego miejscu wzniesiono prostokątny pałac z czworoboczną wieżą. Książę Henryk III Biały otoczył zamek ceglanymi murami obronnymi. Kolejna większa przebudowa zamku na Ostrowie Tumskim miała miejsce w czasach panowania księcia Henryka IV Prawego: powiększeniu uległa część mieszkalna założenia, jak również rozpoczęto wznoszenie kościoła klasztornego (przy projektowanym opactwie cysterek NMP), jednak z uwagi na fakt rozpoczęcia budowy w pobliżu kolegiaty Św. Krzyża, budowę klasztoru przerwano (prawdopodobnie ok. 1287 roku), a kościół ukończono później w znacznie uproszczonej formie (kościół Św. Marcina). Po śmierci Henryka IV w roku 1290 kolejni władcy wrocławscy za swoją siedzibę obrali zamek na lewym brzegu Odry i ostatecznie warownia na Ostrowie Tumskim stała się własnością kapituły świętokrzyskiej, a następnie innych instytucji kościelnych. W późniejszych latach obiekt był stopniowo rozbierany. Obecnie zachowały się tylko fragmenty ścian, przyziemi, fundamentów, z których najstarsza część eksponowana jest w podziemiach budynku klasztornego Sióstr Szkolnych De Notre Dame.
fundament ściany budynku osiemnastobocznego
▲ fundament ściany budynku osiemnastobocznego w podziemiach budynku klasztornego Sióstr Szkolnych De Notre Dame
relikty budynku osiemnastobocznego
▲ relikty budynku osiemnastobocznego
fundament pałacu
▲ fundament pałacu
relikt centralnego filaru budynku osiemnastobocznego
▲ relikt centralnego filaru budynku osiemnastobocznego
Żarnowiec
Żarnowiec, woj. śląskie, pow. zawierciański - relikty zamku królewskiego
50,488° N
19,862° E
Historia powstania zamku w Żarnowcu nie jest szczegółowa znana. Zasadniczo przyjmuje się na Janem Długoszem (XV w.), iż fundatorem założenia był król Kazimierz III Wielki, jednak opisujący działalność fundacyjną tego władcy kronikarz Janko z Czarnkowa (XIV w.) nie wymienia Żarnowca w swym szczegółowym wyliczeniu. Być może zatem obiekt powstał na bazie istniejącej wcześniej warowni z czasów Władysława Łokietka, bądź poprzednich władców krakowskich, a Kazimierz go rozbudował i umocnił.
Obiekt miał kształt prostokątny. Był otoczony murem i fosą wypełnioną wodą z pobliskiej rzeki Pilicy. Wjazd na zamek zlokalizowano po stronie wschodniej. W narożnikach muru wzniesiono wieże, jednak archeolodzy nie ustalili, czy były one w każdym z czterech narożników, czy tylko w dwóch wschodnich. Przy zachodnim murze wzniesiono murowany dwukondygnacyjny budynek mieszkalny, a pozostała zabudowa była drewniana. Na zamku wielokrotnie przebywał Kazimierz Wielki, a w roku 1355 osadził na nim swoją żonę Adelajdę, która jak wygnanka jaka i podła niewolnica wysiadywała, rzadko nawet widując się z królem, lubo we wszystkie dostatki należycie i hojnie ją opatrywano. Królowa przebywała w Żarnowcu przez półtora roku, po czym wyjechała do rodzinnej Hesji.
W późniejszych latach na zamku przebywał również wielokrotnie król Władysław II Jagiełło. Zamek został uszkodzony w 1524 roku w czasie pożaru miasta. Kolejne zniszczenia nastąpiły podczas potopu szwedzkiego. Los obiektu przypieczętował pożar w roku 1775, po którym podjęto decyzję o całkowitej rozbiórce. Do dziś nie zachowały się żadne murowane pozostałości warowni. W terenie niemal nieuchwytne są również relikty obwałowań i jedynie na fotografiach lotniczych widoczne są zarysy fos.
widok ogólny od strony północno-zachodniej
▲ widok ogólny od strony północno-zachodniej
widok ogólny od strony południowej
▲ widok ogólny od strony południowej
relikty fosy zachodniej
▲ relikty fosy zachodniej
północno-zachodni narożnik i relikty fosy
▲ północno-zachodni narożnik i relikty fosy
FOTO.POCZET.COM (treść i kod strony) jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska.
Serwis stanowi część niekomercyjnego portalu poczet.com, który wpisany został do rejestru dzienników i czasopism prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Katowicach pod poz. Pr 2428.
partnerzy: ApisVideoŻegluga śródlądowa
do góry