księstwo sieradzko-łęczyckie

Sieradz | Łęczyca | Tum | Inowłódz | Strońsko
Sieradz
Sieradz, woj. łódzkie, miasto powiatowe
W źródłach pisanych nazwa miejscowości pojawiła się po raz pierwszy w bulli papieża Innocentego II z roku 1136. Sieradz w latach 1233-34 stanowił stolicę odrębnego władztwa piastowskiego pod rządami księcia Bolesława I. W latach późniejszych w granicach księstwa Konrada mazowieckiego, następnie wraz z Łęczycą, stanowi jeden z głównych ośrodków władztwa Kazimierza Konradowica. Władca ten w połowie XIII wieku dokonuje lokacja miasta na prawie niemieckim. W roku 1261, wskutek buntu przeciwko Kazimierzowi, ziemie łęczycką i sieradzką zdobywa syn Leszek Czarny. W następnym roku zawiera porozumienie z ojcem i zwraca mu Łęczycę, samemu zatwierdzając swe panowanie w Sieradzu. W roku 1288, po śmierci Leszka Czarnego, Sieradz obejmuje jego brat przyrodni, Władysław Łokietek. Książę ten rezyduje w Sieradzu do roku 1300, kiedy wskutek działań zbrojnych króla czeskiego Wacława II, zostaje zmuszony do ucieczki. W rękach Przemyślidów i wiernej im administracji Sieradz pozostaje do roku 1306, kiedy to do władzy powraca Władysław Łokietek. Pomiędzy rokiem 1327 i 1328 przekazuje on swemu bratankowi, Przemysłowi inowrocławskiemu ziemię sieradzką w zamian za Inowrocław. Od tej pory Sieradz - po raz ostatni - stanowi stolicę odbrębnego księstwa piastowskiego. Po bezpotomnej śmierci Przemysła pomiędzy rokiem 1338 i 1339, Kazimierz III Wielki włącza opuszczone księstwo do Królestwa Polskiego.
Do najważniejszych pozostałości epoki piastowskiej należy zaliczyć Wzgórze Zamkowe - miejsce, w którym znajdował się zamek książęcy i królewski.
Zamek powstał prawdopodobnie w II połowie XIII wieku z inicjatywy księcia sieradzko-łęczyckiego Leszka II Czarnego, w miejscu istniejącego wcześniej drewnianego założenia. Książę ten ufundował również (w ltach 1264-78) na terenie zamku ceglaną rotundę (być może pełniła tez funkcje militarne). Był to prawdopodobnie jeden z niewielu murowanych elementów. Zamek w większości wzniesiony był z drewna, a ochronę dawał wał ziemny wzmocniony głazami i palisadą. To założenie okazało się już przestarzałe w wieku XIV. Zamek w roku 1331 zdobyli Krzyżacy i doszczętnie spalili. Król Kazimierz III Wielki ok. 1357 roku zainicjował odbudowę zamku sieradzkiego, lecz tym razem nowy obiekt był już w większości murowany. Mur obronny został poprowadzony po linii dotychczasowych wałów ziemnych, dzięki czemu miał kształt regularny zbliżony do okręgu. W południowej części dziedzińca został wzniesiony główny budynek zamkowy, natomiast po stronie północnej znajdowała się brama i ośmioboczna wieża. Reszta zabudowy pozostawała drewniana. W wieku XV zbudowano nowy budynek bramny, wysunięty przed lico murów obronnych. Upadek zmaku sieradzkiego rozpoczął się od wielkiego pożaru, który miał miejsce w roku 1578. Kolejne zniszczenia przyniósł "potop szwedzki". Pomimo zrealizowanej ok. 1670 odbudowy warownia nie osiągnęła już dawnej świetności. Jeszcze do II połowy XVIII wieku w zamku znajdowało się archiwum, jednak w związku z bardzo złym stanem technicznym obiektu, zostało ono przeniesione do miasta. Podjęto wówczas decyzję o rozbiórce zamku, w celu pozyskaniu materiału budowlanego (m.in. dla budowy nowego archiwum). Obecnie zamek nie istnieje. Nie zachowały się nawet żadne widoczne relikty. Jedyną materialną pozostałością zamku sieradzkiego są odrzwia, od roku 1925 wmurowane są w ścianę gotyckiego kościoła Wszystkich Świętych. Archeologom, prowadzącym badania w latach 1969-80, udało się odkryć relikty rotundy Leszka II Czarnego, jednak... zostały one zasypane.
wejście na Wzgórze Zamkowe
▲ wejście na Wzgórze Zamkowe
(19 VIII 2011; 900x600 px)
Wzgórze Zamkowe
▲ Wzgórze Zamkowe
(19 VIII 2011; P 1000x395 px)
kościół Wszystkich Świętych
▲ kościół Wszystkich Świętych
(19 VIII 2011; P 490x700 px)
odrzwia zamku wmurowane w ścianę kościoła Wszystkich Świętych
▲ odrzwia zamku wmurowane w ścianę kościoła Wszystkich Świętych
(19 VIII 2011; 900x600 px)
Łęczyca
Łęczyca, woj. łódzkie, miasto powiatowe - zamek królewski
52,059° N
19,203° E
Zamek zbudowano w II połowie XIV wieku (prawdopodobnie w latach 1357-1370) z inicjatywy króla Kazimierza III Wielkiego. Założenie wybudowano na planie czworokąta z okazałą wieżą w narożniku południowo-wschodnim, wieżą bramną, dwukondygnacyjnym budynkiem mieszkalnym w skrzydle wschodnim zwanym Domem Starym. Całość otoczono murem obwodowym i fosą zasilaną wodą z Bzury. W roku 1406 warownia została w znacznym stopniu zniszczona przez pożar (całość zabudowań gospodarczych była drewniana). Gruntowną renowację zamek przeszedł w latach 1563-1565, kiedy to ówczesny starosta łęczycki wzniósł przy bramie trzykondygnacyjny Dom Nowy, dobudował jedną kondygnację do Domu Starego, wzmocnił mury obwodowe i dobudował do nich ganki strażnicze. Powiększona została też wówczas narożna wieża, którą zwieńczono renesansową attyką. Upadek warowni łęczyckiej wiąże się z latami "potopu szwedzkiego": w trakcie walk w roku 1656 zamek znacznie ucierpiał wskutek ostrzału artyleryjskiego i pożarów. W czasie kolejnego konfliktu zbrojnego ze Szwecją w roku 1705, tutejsza warownia ostatecznie popadła w ruinę. Odbudowa i rekonstrukcja zamku przeprowadzona została dopiero w latach 1964-1976.
W latach swej świetności zamek w Łęczycy wielokrotnie gościł koronowane głowy. Bywał tu Władysław Jagiełło (podobno aż 36 razy!), Kazimierz IV Jagiellończyk, Zygmunt III Waza, a także król szwedzki Karol XII (w czasie działań wojennych w roku 1705).
narożnik południowo-wschodni z basztą
▲ narożnik południowo-wschodni z basztą
(13 VIII 2015; P 650x650 px)
widok od strony południowej
▲ widok od strony południowej
(20 IV 2010; 480x640 px)
widok od strony południowo-wschodniej
▲ widok od strony południowo-wschodniej
(22 IV 2009; 900x600 px)
narożnik południowo-wschodni z basztą
▲ narożnik południowo-wschodni z basztą
(20 IV 2010; 480x640 px)
fasada zachodnia
▲ fasada zachodnia
(13 VIII 2015; P 650x650 px)
baszta
▲ baszta
(13 VIII 2015; 470x700 px)
przejście w murze pomiędzy 'Domem Nowym' i basztą
▲ przejście w murze pomiędzy Domem Nowym i basztą
(13 VIII 2015; 700x470 px)
Tum
Tum, woj. łódzkie, pow. łęczycki, gm. Góra Świętej Małgorzaty
Tereny obecnej wsi Tum położonej w bliskim sąsiedztwie Łęczycy były miejscem, w którym do końca XIII wieku znajdował się pierwotny gród łęczycki. Przed rokiem 1267 książę Kazimierz I Konradowic lokował Łęczycę na prawie magdeburskim i wyznaczył jej nowe miejsce, natomiast kolegiata i gród pozostały w oddaleniu od nowego organizmu miejskiego.
Sam gród jest założeniem stosunkowo starym. Zdaniem niektórych badaczy mógł powstać już w końcu VIII wieku (inni wskazują, iż było to w II poł. wieku X w czasach panowania Mieszka I). Szczyt swojego rozwoju osiągnął na przełomie XI i XII wieku, kiedy to pełnił rolę jednej z najważniejszych siedzib piastowskich. Wiek XIII (lokacja Łęczycy w nowym miejscu), a szczególnie XIV (budowa zamku w Łęczycy) przyniósł upadek znaczenia dawnej warowni.
Budowę kolegiaty rozpoczął w roku 1141 arcybiskup gnieźnieński Jakub ze Żnina. Konsekracja kościoła odbyła się 21 maja 1161 roku - brał w niej udział m.in. książę Bolesław IV Kędzierzawy. W 1241 roku warowna kolegiata oparła się najazdowi Mongołów, ale w 1294 roku Litwini pod wodzą wielkiego księcia Witenesa zdołali ją zdobyć: atakując najpierw kolegiatę w Łęczycy i mordując tam lub zabierając do niewoli wielką liczbę ludu mężczyzn i kobiet, którzy się tam zgromadzili dla uczczenia święta. Prałatów, kanoników i kapłanów pana biorą bez litości do niewoli, a szaty liturgiczne, naczynia i klejnoty rozgrabiają. Pozostałych, którzy schronili się w kościele i bronili się w nim mężnie, przez podpalenie sąsiednich domów otaczających kościół i przeniesienie ognia na kolegiatę duszą i tracą. W późniejszych latach kościół tracił swój pierwotny romański charakter. Po zniszczeniach dokonanych przez Krzyżaków (najazdy w roku 1306 i 1331) kolegiatę odnowiono przy zastosowaniu technik stylu gotyckiego. W latach 1765-1785 kościół został przebudowany w stylu klasycystycznym. II wojna światowa przyniosła niemal całkowite zniszczenie zabytku. Obecny swój wygląd zawdzięcza odbudowie przeprowadzonej po roku 1947 (a trwającej właściwie do dnia dzisiejszego). Obiekt odtworzony został głównie w stylu romańskim (nawy boczne w stylu gotyckim), przy czym strop jest wykonany z... żelbetu.
widok kolegiaty od strony południowo-zachodniej
▲ widok kolegiaty od strony południowo-zachodniej
(13 VIII 2015; 700x470 px)
widok od strony południowo-zachodniej
▲ widok kolegiaty od strony południowo-zachodniej
(13 VIII 2015; 470x700 px)
ściana zachodnia kolegiaty
▲ ściana zachodnia kolegiaty
(22 IV 2009; 800x600 px)
widok kolegiaty od południa
▲ widok kolegiaty od południa
(22 IV 2009; 800x600 px)
romański portal południowy z tympanonem
▲ romański portal południowy z tympanonem
(13 VIII 2015; P 525x700 px)
grodzisko
▲ grodzisko
(13 VIII 2015; P 1000x500 px)
majdan grodziska
▲ majdan grodziska
(13 VIII 2015; 900x600 px)
model grodziska
▲ model grodziska (ze zbiorów Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie)
(18 XI 2016; 800x435 px)
Inowłódz
Inowłódz, woj. łódzkie, pow. tomaszowski
W źródłach pisanych Inowłódz pojawia się dopiero w dokumencie z roku 1145, chociaż wiadomo, iż osada ta jest znacznie starsza (w dokumencie tym wzmiankuje się istnienie w miejscowości kościoła, karczmy oraz komora celnej). Z uwagi na pograniczną lokalizację, Inowłódz czasem zaliczany był do ziemi sandomierskiej, a także Mazowsza. W XII wieku wykształciła się jednak zależność tych ziem od Łęczycy. Prawa miejskie na rzecz Inowłodza nadał dopiero Kazimierz III Wielki. Do najważniejszych zabytków Inowłodza należy zaliczyć romański kościół Św. Idziego, a także stosunkowo późny, bo XIV-wieczny zamek królewski.
Kościół, według XVII-wiecznej płyty inskrypcyjnej, wybudowano w 1082 roku z inicjatywy księcia Władysława I Hermana. Badacze wskazują raczej na fundatora w osobie księcia Bolesława III Krzywoustego i nieco młodszy rodowód samej świątyni (I poł. XII wieku). Obok kosciółka powstał niewielki klasztor benedyktynek, jednak zniszczony został podczas najazdu mongolskiego w 1241 roku. Funkcję parafialną kościół utrzymywał do roku 1520, kiedy to wybudowano nową świątynię nieopodal zamku. Romański kościółek w Inowłodzu zaczął podupadać od końca XVIII wieku. W 1793 roku zaborcze władze pruskie urządziły we wnętrzu magazyn zboża, co przyczyniło się do dewastacji obiektu. Pierwsze prace rekonstrukcyjne podejmowano już na początku XX wieku, jednak w 1914 roku świątynia bardzo ucierpiała podczas ostrzału artyleryjskiego. Obecny kształt kościółek zawdzięcza gruntownej przebudowie z lat 1936-1938, przeprowadzonej z inicjatywy prezydenta Ignacego Mościckiego. Z wyjątkiem dolnych fragmentów wieży oraz ściany północnej, praktycznie cała reszta, także wnętrze, to dzieło rąk budowniczych z lat 30. XX wieku.
Zamek (gotycki) wzniesiono w II połowie XIV wieku z inicjatywy króla Kazimierza III Wielkiego. Założenie zbudowano na planie czworoboku, z oktagonalną wieżą w północno-wschodnim narożniku zespołu warownego. Zamek posiadał również drugą mniejszą wieżę przy ścianie południowej. Całość opasana była fosą, zasilaną sztucznym przekopem wodami rzeki Pilicy i umocnioną z obu stron drewnianymi belkami. W XV wieku, z zarządzenia króla Władysława II Jagiełły, nastąpiła pierwsza przebudowa zamku: wystawiono wówczas dwa dodatkowe dwukondygnacyjne budynki mieszkalne, a także ścianę, która przedzielała istniejący dziedziniec na część gospodarczą i mieszkalną. Po pożarze w roku 1518 ówcześni właściciele zamku przystosowali wieżę południową do nowej funkcji - bramnej. Dawny otwór bramny na ścianie wschodniej został zamurowany. Zlikwidowane zostało też północne skrzydło mieszkalne zamku, a wzniesione nowe - wschodnie. Całość założenia uzyskała wówczas cechy renesansowe. Późniejsze przebudowy nie zmieniły zasadniczo kształtu warowni. Zamek inowłodzki został zniszczony w czasie "potopu szwedzkiego", być może w roku 1657. W latach następnych pozostałości warowni stanowiły w zasadzie źródło darmowego materiału budowlanego dla okolicznej ludności. Odkopowanie ruin i częściowa rekonstrukcja zamku (m.in. odbudowana oktagonalnej wieży) rozpoczęły się dopiero w latach 70. XX wieku i trwają do dziś.
kościół Św. Idziego
▲ kościół Św. Idziego
(2 V 2009; P 360x700 px)
kościół Św. Idziego
▲ kościół Św. Idziego
(2 V 2009; 480x640 px)
pomnik Władysława Hermana i kościół Św. Idziego
▲ pomnik Władysława Hermana i kościół Św. Idziego
(2 V 2009; 650x650 px)
pozostałości zamku
▲ pozostałości zamku
(2 V 2009; P 900x425 px)
pozostałości oktagonalnej wieży
▲ pozostałości oktagonalnej wieży
(2 V 2009; 640x480 px)
Strońsko
Strońsko, woj. łódzkie, pow. zduńskowolski, gm. Zapolice - kościół Św. Urszuli i 11 Tysięcy Dziewic
51,543° N
18,860° E
Kościół zbudowano z cegły prawdopodobnie w I połowie XIII wieku. Dokładna data wzniesienia, konsekracji i osoba fundatora pozostają nieznane. W późniejszych latach kościółek podlegał wielokrotnym przebudowom: wzniesiono kruchtę, wieżę, boczne kaplice, a także całkowicie przearanżowano wnętrze. Obecnie romańskie pozostałości obiektu to głównie absyda ozdobiona oryginalnym arkadowym fryzem, a także kamienny półokrągły tympanon z unikatową sceną bazyliszka (smoka?) pożerającego ptaka.
widok od strony wschodniej
▲ widok od strony wschodniej (widoczna romańska absyda)
(19 VIII 2011; 900x600 px)
widok od strony wschodniej
▲ widok od strony wschodniej (widoczna romańska absyda)
(19 VIII 2011; 470x700 px)
romańska absyda
▲ romańska absyda z arkadowym fryzem i półokrągłym okienkiem
(19 VIII 2011; 470x700 px)
FOTO.POCZET.COM (treść i kod strony) jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska.
Serwis stanowi część portalu poczet.com, który wpisany został do rejestru dzienników i czasopism prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Katowicach pod poz. Pr 2428.
partnerzy: ApisVideoŻegluga śródlądowa
do góry