Jan (Janusz) II Dobry (opolski)

Sławny i znany książę, Pan Jan na Śląsku, książę ostatni Opola i Głogówka, a także Pan Raciborza, wobec Boga i ludzi pobożnością i dobrodziejstwami wielce zasłużony.
fragment epitafium

rodzice ⇒ drzewo genealogiczne
Mikołaj I opolski	Magdalena, córka Ludwika II legnicko-brzeskiego
życie
ok.1460 - 27 III 1532
małżeństwa
⚭ ?-1532: nieznana z imienia wspomina o niej - jako o wdowie - margrabia Jerzy Hohenzollern
potomstwo ⇒ drzewo genealogiczne
córki istnienie niepewne; wspomina o nich margrabia Jerzy Hohenzollern w swej korespondencji
panowanie
1476-1481: Brzeg (książę zastawny; współrządy) 1476-1488: Byczyna, Głogówek, Kluczbork, Niemodlin, Opole, Strzelce (współrządy) 1488-1492: Głogówek, Niemodlin, Opole, Strzelce (współrządy) 1492-1497: Gliwice, Głogówek, Niemodlin, Opole, Strzelce (współrządy) 1497: Gliwice, Głogówek, Niemodlin, Opole, Strzelce, Toszek (współrządy) 1497-1498: Gliwice, Głogówek, Niemodlin, Opole, Strzelce, Toszek 1498-1506: Bytom, Gliwice, Głogówek, Niemodlin, Opole, Strzelce, Toszek 1506-1509: Byczyna, Bytom, Gliwice, Głogówek, Kluczbork, Niemodlin, Opole, Strzelce, Toszek 1509-1521: Byczyna, Bytom, Gliwice, Głogówek, Kluczbork, Koźle, Niemodlin, Opole, Strzelce, Toszek /1512-/1522: Ząbkowice Śląskie, Ziębice (książę zastawny) 1521-1532: Byczyna, Bytom, Gliwice, Głogówek, Kluczbork, Koźle, Niemodlin, Opole, Racibórz, Strzelce, Toszek

1475/1476

-(23 V 1475/4 IX 1476) Śmierć brata Ludwika, księcia opolskiego (?).

1476

-Jan (albo Mikołaj II) bierze udział w poselstwie biskupa wrocławskiego Rudolfa z Rüdesheim do Neapolu, mającym na celu doprowadzenie do małżeństwa króla węgierskiego Macieja Korwina, z Beatrix, córką Ferdynanda I Aragońskiego, króla Apulii.
-(3 VII) Śmierć ojca Mikołaja I opolskiego.

Bracia Jan i Mikołaj II przejmują wspólne rządy w księstwie opolskim.

1477

-(27 I) Jan i Mikołaj II ostatecznie regulują z Konradem X Białym wszelkie kwestie majątkowe dotyczące okręgu prudnickiego (faktycznego władztwa książąt oleśnickich do roku 1420).
-(10-12 VIII) Jan i Mikołaj II biorą udział (jako stronnicy Macieja Korwina) w zjeździe rozjemczym w Broumovie pomiędzy przedstawicielami Władysława II Jagiellończyka i Macieja Korwina.

1478

-(13 I) Umowa z Janem V Młodszym, księciem raciborskim, w związku z jego ślubem z Magdaleną, siostrą Jana i Mikołaja II.

Jan V Młodszy zobowiązuje się do przekazania swojego księstwa w przypadku braku męskiego potomka.
(11 VII) zatwierdzenie umowy sukcesyjnej przez króla Macieja Korwina.

-(2 II) Jan i Mikołaj II goszczą Kazimierza II cieszyńskiego na zamku w Opolu.

1479

-(12 VIII) Jan i Mikołaj II składają (w Ołomuńcu) hołd lenny Maciejowi Korwinowi.

1480

-Jan i Mikołaj II zgadzają się na wykup Brzegu (wraz z okręgiem) przez Fryderyka I legnickiego za sumę 8500 grzywien i 1100 florenów.

1481

-Jan i Mikołaj II napadają na kupców lwowskich (w ramach odwetu za wrogie działania Krzysztofa Szafrańca z Pieskowej Skały na pograniczu Śląska i ziemi krakowskiej).
-Fryderyk I legnicki wykupuje Brzeg (zastawiony Mikołajowi I opolskiemu w roku 1450 przez książąt legnickich).

1484 albo 1487 albo 1488

-Jan i Mikołaj II zostają uwięzieni na zamku w Koźlu z polecenia króla Macieja Korwina.

Odzyskanie wolności przez książąt opolskich po wypłaceniu okupu w kwocie 80000 florenów? (albo 30000 florenów? albo 15000 florenów?).

1486

-(16 V) Pobyt (wraz z bratem Mikołajem II) na dworze Kazimierza II cieszyńskiego w Cieszynie.

1487

-(VI) Jan, Konrad X Biały, Mikołaj II opolski i Jan II Szalony zawierają sojusz obronny przeciwko Maciejowi Korwinowi.

1488

-(/5 V) Jan i Mikołaj II sprzedają okręg Byczyny i Kluczborka Fryderykowi I legnickiemu (za kwotę 16000 florenów).
-(28 X/28 XII) Jan II Szalony podejmuje (nieudane) próby pozyskania wsparcia Jana i Mikołaja II przeciwko Maciejowi Korwinowi.

1490

-(I) Pobyt (wraz z bratem Mikołajem II) na dworze króla Macieja Korwina w Ostrzyhomiu.

(24 I) Książęta opolscy zobowiązują się do zachowania wierności Maciejowi Korwinowi.

1492

-(1 X) Jan i Mikołaj II nabywają Gliwice (wraz z okręgiem) od Wilhelma z Pernsteina za sumę 8500 florenów.

1497

-(21 II) Jan i Mikołaj II nabywają Toszek (wraz z okręgiem) od księżnej Barbary, wdowy po Janie IV oświęcimskim.
-(VI) Mikołaj II bierze udział w zjeździe w Nysie z Kazimierzem II cieszyńskim, Wiktorynem ziębickim i biskupem wrocławskim Janem Rothem.

(26 VI) Mikołaj II dokonuje (nieudanego) zamachu na życie Kazimierza i biskupa Jana Rotha.
(27 VI) Skazanie (bezprawne) Mikołaja II na śmierć przez sąd ławniczy.
- Przejęcie samodzielnej władzy w księstwie opolskim.
- Jan przeprowadza mobilizację wojsk.
  - Załagodzenie konfliktu na Śląsku przez Władysława II Jagiellończyka, króla czeskiego i węgierskiego.

1498

-(10 I) Zjazd we Wrocławiu.

Zobowiązanie do złożenia hołdu lennego królowi Władysławowi Jagiellończykowi.

-(22 VIII) Jan wykupuje (za kwotę 1900 florenów) część okręgu bytomskiego (z Bytomiem i zamkiem w Świerklańcu) od Jana z Žerotína.

1504

-(3 II) Jan akceptuje założenia dokumentu znacznie ograniczającego uprawnienia Kościoła na Śląsku (tzw. Układ Kolowrata).

1506

-(19 VIII) Odkupienie okręgu Byczyny i Kluczborka od Fryderyka II legnickiego i Jerzego I brzeskiego za sumę 4000 florenów.

1508-1515

-Jan, Fryderyk II legnicki, Jerzy I brzeski i Karol I ziębicko-oleśnicki angażują się dyplomatycznie w konflikt pomiędzy klaryskami i franciszkanami wrocławskimi.

(II 1508) Siostrzenica Małgorzata, córka Przemysława toszeckiego, zostaje ksienią klasztoru klarysek we Wrocławiu.
(3 II 1515) Małgorzata zostaje siłą pozbawiona funkcji ksieni, usunięta z klasztoru i znajduje schronienie na dworze Jana.
(/27 VIII 1515) Powrót Małgorzaty do funkcji ksieni klarysek wrocławskich.
Jan nakazuje wygnanie z Opola większości zakonników franciszkańskich i podejmuje decyzję o swoim przyszłym pochówku w kolegiacie Podwyższenia Krzyża Św.

1509

-(5 IV) Jan wykupuje okręg kozielski od czeskiego rycerza Wilhelma ze Švihova.

1511

-(30 III) Jan uzyskuje od króla Władysława Jagiellończyka prawo do swobodnego dysponowania swoim władztwem.
-Układ o wzajemnym dziedziczeniu z Walentynem Garbatym, księciem raciborskim.

(25 X) Zatwierdzenie umowy przez króla Władysława II Jagiellończyka.
(/11 X 1512) Dopuszczenie do układu sukcesyjnego margrabiego brandenburskiego na Ansbach, Jerzego Hohenzollerna (siostrzeńca Zygmunta I Starego).

przed 1512

-(/18 I 1512) Jan obejmuje zastaw w postaci Ziębic i Ząbkowic Śląskich od Karola I ziębicko-oleśnickiego (w zamian za sumę 25000 florenów).

1512

-(1 XII) Kazimierz II cieszyński, Fryderyk II legnicki i Zdenek Lew z Rožmitalu, burgrabia zamku praskiego, zawierają porozumienie w sprawie podziału księstwa opolskiego po śmierci Jana Dobrego.

1517

-Fryderyk II legnicki oraz Kazimierz II cieszyński uzyskują u Maksymiliana I Habsburga, króla rzymskiego, potwierdzenie swych praw do księstwa opolskiego, po spodziewanej bezdzietnej śmierci Jana Dobrego.

1521

-(30 IV) Jan potwierdza, iż jedynymi spadkobiercami księstwa opolskiego są Walentyn Garbaty raciborski oraz Jerzy Hohenzollern.
-(9 VII) Walentyn Garbaty raciborski sprzedaje Janowi miasto i zamek Bogumin (wraz z okręgiem).
-(13 XI) Śmierć Walentyna Garbatego raciborskiego.

Jan obejmuje we władanie księstwo raciborskie.

przed 1522

-(/25 VII 1522) Powrót księstwa ziębickiego do władztwa Karola I ziębicko-oleśnickiego.

1522

-(2 II) Zatwierdzenie wszystkich przywilejów księstwa raciborskiego.
-(2 VI) Zrzeczenie się przez Fryderyka II legnickiego i Kazimierza II cieszyńskiego pretensji do Opolszczyzny (na rzecz Hohenzollernów) w zamian za 13333 florenów i zwrot Fryderykowi (po śmierci Jana) Kluczborka i Byczyny.
-(lato) Wyprawa interwencyjna przeciwko zbuntowanemu mieszczaństwu Świdnicy (pod dowództwem Fryderyka II legnickiego).

1523

-(/17 IV) Sprzedaż Bogumina (wraz z okręgiem) Jerzemu Hohenzollernowi.

1526

-(30 IV) Jan wspólnie z księciem karniowskim, Jerzym von Ansbach, wydaje (w Bytomiu) przywilej wolności górniczej, tzw. Bergfreiheit.

Początek rozwoju górnictwa kruszcowego w rejonie Tarnowskich Gór.

1527

-(1 V) Jan składa (we Wrocławiu) hołd lenny nowemu królowi czeskiemu, Ferdynandowi I Habsburgowi.

1528

-(22 VII) Jan ustanawia króla Ferdynanda I Habsburga jedynym dziedzicem swych posiadłości, unieważniając w ten sposób poprzednie ustalenia sukcesyjne z margrabią Jerzym Hohenzollernem.
-(16 XI) Wydanie wraz z Jerzym Hohenzollernem (w języku niemieckim) Ordunku Gornego, ustawy górniczej kodyfikującej m.in. prawa i obowiązki gwarków.

1529

-(jesień) Najazd turecki na Węgry.

(IX-X) Wojska tureckie zdobywają Budę i oblegają Wiedeń.
- Jan zostaje mianowany przez Ferdynanda I Habsburga dowódcą obrony Górnego Śląska.

1531

-(8 IX) Wydanie (w języku czeskim) Wielkiego Przywileju Ziemskiego, tzw. Przywileju Hanuszowego.
-(10 XI) Jan i biskup wrocławski Jakub von Salza wystawiają w Nysie (w języku łacińskim) dokument dla kolegiaty Podwyższenia Krzyża Św. w Opolu.

Odnowienie fundacji kolegiaty opolskiej, zatwierdzenie jej dotychczasowych przywilejów i nadań.

1532

-(27 III) Śmierć Jana II Dobrego.

Jan II Dobry - wizerunek na witrażu w katedrze opolskiej

Jan II Dobry - fragment pomnika księcia w Opolu

heraldyka:

herb Piastów opolsko-raciborskich (od 1389 roku)

ciekawostka:

Kanonik kościoła kolegiackiego w Nysie, Mateusz Scholtiss opisał w swej kronice, iż książę Jan był osobą pobożną i prostą oraz że nigdy w swoim życiu nie nosił butów z wyjątkiem, gdy pewnego razu uwolnił córkę Ferdynanda od czystości. Zaskakujący ten zapis interpretowano jako dowód na romans księcia z Beatrix, córką króla Neapolu, Ferdynanda. Ze względu na skalę potencjalnego skandalu obyczajowego i brak jakichkolwiek wzmianek o nim w innych źródłach z epoki, obecnie zapis ten interpretuje się inaczej. Książę, zdaniem kronikarza, był osobą niezwykle skromną i tylko raz w życiu odział się w bogate szaty (buty): gdy brał udział (w roku 1476) w poselstwie do Neapolu, którego celem było doprowadzenie do małżeństwa króla węgierskiego Macieja Korwina, z Beatrix neapolitańską.

ciekawostka:

Książę Jan, a także jego młodszy brat Mikołaj prawdopodobnie posługiwali się w codziennym życiu językiem polskim i czeskim. Było to dość niezwykłe, w szczególności na tle zniemczonych już Piastów cieszyńskich czy legnickich. Mateusz Scholtiss opisał w swej kronice, iż sam był zwykł król Ferdynand I o nim [o Janie Dobrym] mówić, że gdyby nie mówił po polsku, byłby niemym bałwanem. Należy jednak przyjąć, iż książę z pewnością znał język niemiecki (w stopniu co najmniej komunikatywnym), gdyż brał udział w sejmach śląskich, na których posługiwano się właśnie tym językiem.

ważniejsze fundacje:

1504	kościół Wszystkich Świętych w Gliwicach (odbudowa wieży)
1505	kościół w Lublińcu (drewniany)
ok. 1518	kaplica Świętej Trójcy w kolegiacie Podwyższenia Krzyża Św. w Opolu

przyczyna śmierci:

oględziny kości księcia
prawdopodobnie czynniki naturalne (na podstawie oględzin kości księcia przeprowadzonych podczas prac ekshumacyjnych we wrześniu 1999 roku ustalono jednak, iż cierpiał on na artretyzm i silne bóle kręgosłupa, spowodowane zmianami zwyrodnieniowymi)

pochówek:

katedra w Opolu

1532	kolegiata Podwyższenia Krzyża Św. w Opolu (obecnie katedra; początkowo pochowany w nawie głównej, pomiędzy stallami kanonickimi; od końca XVI wieku w sarkofagu z różowego marmuru, przykrytego płytą nagrobną z granitu; w latach 1642-43 - w czasie okupacji Opola przez Szwedów - grób został sprofanowany (zdarto z ciała zbroję, usunięto miecz i inne kosztowności), a następnie szczątki zostały przełożone do drewnianej trumny, a ołowianą przetopiono na kule armatnie; w roku 1774 roku, w związku z przebudową ołtarza głównego, przeniesiono trumnę do podziemi, a płytę marmurową umieszczono w kaplicy Św. Trójcy, która otrzymała nazwę kaplicy piastowskiej; 28 września 1998 roku dokonano ekshumacji szczątków, składając je w nowej trumnie; 19 czerwca 1999 roku - podczas ponownego pogrzebu - szczątki przeniesiono do nowego sarkofagu)
zdjęcie katedry w Opolu
zdjęcie grobowca Jana Dobrego

1532

kolegiata Podwyższenia Krzyża Św. w Opolu (obecnie katedra; początkowo pochowany w nawie głównej, pomiędzy stallami kanonickimi; od końca XVI wieku w sarkofagu z różowego marmuru, przykrytego płytą nagrobną z granitu; w latach 1642-43 - w czasie okupacji Opola przez Szwedów - grób został sprofanowany (zdarto z ciała zbroję, usunięto miecz i inne kosztowności), a następnie szczątki zostały przełożone do drewnianej trumny, a ołowianą przetopiono na kule armatnie; w roku 1774 roku, w związku z przebudową ołtarza głównego, przeniesiono trumnę do podziemi, a płytę marmurową umieszczono w kaplicy Św. Trójcy, która otrzymała nazwę kaplicy piastowskiej; 28 września 1998 roku dokonano ekshumacji szczątków, składając je w nowej trumnie; 19 czerwca 1999 roku - podczas ponownego pogrzebu - szczątki przeniesiono do nowego sarkofagu)

zdjęcie katedry w Opolu

zdjęcie grobowca Jana Dobrego