grodziska ery feudalnej

Grodzisko k. Skały | Libiąż | Olkusz | Owidz | Piekary k. Tyńca | Podzamcze | Smardzowice | Sosnowiec | Sułoszowa
Grodzisko
Grodzisko, woj. małopolskie, pow. krakowski, gm. Skała - grodzisko średniowieczne
50,229° N
19,824° E
Zgodnie z informacją podaną przez Jana Długosza, w roku 1228 książę zaś Śląska Henryk wybudował dwie nowe warownie, jedną w pobliżu miasta Skały na wzgórzu, które opływa rzeka Prądnik, drugą w Międzyborzu i umieściwszy [tam] silną załogę żołnierzy, spodziewał się zająć całą dzielnicę krakowską.
Pierwotnie uznawano bez wątpliwości, iż obiektem w pobliżu miasta Skały było właśnie Grodzisko. Trudności w dokładnym ustaleniu historii założenia z I połowy XIII wieku wynikają z późniejszej jego intensywnej eksploatacji. Czytelne obwałowania grodu mogły pochodzić zarówno z czasów księcia Henryka I Brodatego, jak również być efektem inwestycji zakonu klarysek, bowiem w roku 1257 książę Bolesław V Wstydliwy zezwolił zakonnicom na przeniesie swojej siedziby z Zawichostu do Skały i wzniesienie tam silnego zamku (co może oznaczać, iż fundacja miała obejmować tereny niezagospodarowane). Inna prawdopodobna lokalizacja warowni Henryka I Brodatego to gród na wzgórzu Kocica w Sułoszowej. Należy zauważyć, iż dystans pomiędzy Skałą i Sułoszową jest stosunkowo duży (ok. 8 km), co może stanowić pewną przeszkodę, by tamto grodzisko opisywać jako warownię w pobliżu miasta Skały.
Obecnie na terenie dawnego założenia obronnego w Grodzisku znajdują się m.in. kościół Wniebowzięcia NMP (pierwotnie romański – fundacja księżnej Salomei) i budynek tzw. pustelni bł. Salomei (obiekt XVII-wieczny, ale wzniesiony w miejscu założenia XIII-wiecznego), w którym w latach 1262-68 przebywała księżna Salomea, córka Leszka I Białego. Obecny układ założenia powstał w końcu XVII wieku. Pozostałości obwałowań dawnego grodu znajdują się w zachodniej części wzgórza.
korona wału grodu
▲ korona wału grodu
(7 V 2016; 700x470 px)
relikty umocnień murowanych na wale grodu
▲ relikty umocnień murowanych na wale grodu
(7 V 2016; 700x470 px)
brama główna - wejście na teren kompleksu sakralno-obronnego
▲ brama główna - wejście na teren kompleksu sakralno-obronnego
(7 V 2016; P 800x600 px)
kościół Wniebowzięcia NMP
▲ kościół Wniebowzięcia NMP
(7 V 2016; P 525x700 px)
Bolesław Wstydliwy - XVII-wieczna rzeźba na murze wokół kościoła
▲ Bolesław Wstydliwy - XVII-wieczna rzeźba na murze wokół kościoła
(7 V 2016; 470x700 px)
pustelnia bł. Salomei
▲ pustelnia bł. Salomei i tzw. 'Stopnie różańcowe'
(7 V 2016; P 1000x600 px)
pustelnia bł. Salomei
▲ pustelnia bł. Salomei
(7 V 2016; P 650x650 px)
fragment posągu (dawnej fontanny) wzniesioniego w 1687 roku na cześć zwycięstwa Jana III Sobieskiego pod Wiedniem
▲ fragment posągu (dawnej fontanny) wzniesioniego w 1687 roku na cześć zwycięstwa Jana III Sobieskiego pod Wiedniem
(7 V 2016; 900x600 px)
Libiąż
Libiąż, woj. małopolskie, pow. chrzanowski - grodzisko średniowieczne (?)
50,098° N
19,299° E
Jak poinformował Adam Honory Kirkor - XIX-wieczny prekursor nowoczesnej archeologii, w zachodniej części naturalnego wzniesienia o nazwie Grodzisko (wysokość: 313 m n.p.m.) w Libiążu Wielkim odkrył ślady obronnego wału stwierdzając, iż był tutaj punkt obrony terytorialnej. Badania przeprowadzone na początku lat 60. XX wieku nie potwierdziły tych informacji, jednak były to wyłącznie prace powierzchniowe, a obiekt do dziś nie doczekał się stosownych badań wykopaliskowych. Z uwagi jednak na działalność człowieka (m.in. wybieranie kamienia) wydaje się, iż poznanie historii ewentualnego założenia byłoby utrudnione, a może nawet niemożliwe.
Badacze wskazują, iż w okresie wczesnego średniowiecza na zachód od regionu krakowskiego rozciągał się teren słabo zaludniony, który najprawdopodobniej stanowił pierwotny obszar międzyplemienny, rozdzielający siedziby Wiślan od Opolan. Mogłoby to sugerować, iż ewentualna osada obronna na terenie Libiąża posiada metrykę późniejszą (era feudalna). Prawdopodobnie był to okres XII–XIII wieku i obiekt ten stanowił punkt obrony terytorialnej oraz miejsce schronienia lokalnej ludności w przypadku zagrożenia. Z uwagi na wspomniany już wyżej brak stosownych badań wykopaliskowych, należy tę teorię traktować wyłącznie jako domysł.
widok wzgórza od południa
▲ widok wzgórza od południa
(28 VIII 2016; P 1000x310 px)
szczyt wzniesienia
▲ szczyt wzniesienia
(28 VIII 2016; P 1000x340 px)
szczyt wzniesienia
▲ szczyt wzniesienia
(28 VIII 2016; P 1000x340 px)
Olkusz (gród "Stary Olkusz")
Olkusz, woj. małopolskie, miasto powiatowe - grodzisko wczesnośredniowieczne
50,286° N
19,526° E
Po raz pierwszy Olkusz pojawia się w źródłach dopiero w roku 1257, kiedy to książę Bolesław V Wstydliwy, przenosząc klasztor klarysek z Zawichostu do Skały, obiecał wypłacać na jego utrzymanie rocznie dwie grzywny złota z dochodów za ołów olkuski. Wiadomo z pewnością, iż gród był znacznie starszy niż książęcy dokument (eskploatacja złóż kruszców miała miejsce już w czasach starożytnych). Według podań, nieopodal (Starego) Olkusza swój obóz ulokował Ibrahim ibn Jakub, podróżnik i handlarz, który pozostawił potomnym opis państwa Mieszka I. Wobec faktu, iż nie prowadzono na terenie grodziska szczegółowych badań archeologicznych trudno ustalić jego dokładny wiek - wiadomo, iż istniało w okresie od XI do XIII wieku. W źródłach nie pojawia się informacja o fundatorze grodu. Zapewne był to któryś z książąt zasiadających w pobliskim Krakowie. Cała zabudowa grodziska była drewniana, co przyczyniło się do jego upadku - w I połowie wieku XIV spłonął (być może podczas walk Władysława Łokietka z Czechami w latach 1305-6) i nie został już odbudowany - nowe miasto wniesiono w pewnej odległości od dotychczasowego grodu. Do dzisiejszych czasów obiekt przetrwał w postaci dobrze zarysowanych w terenie obwałowań. Na szczycie znajdują się fundamenty gotyckiego kościółka Św. Jana Chrzciciela, jednak wobec braku źródeł nie można ustalić czy był to kościół grodowy, który powstał w czasach, gdy warownia była użytkowana, czy został wzniesiony już po zniszczeniu grodu.
widok od strony zachodniej
▲ widok od strony zachodniej
(31 XII 2016; P 1000x330 px)
widok od strony południowej
▲ widok od strony południowej
(18 V 2013; P 1000x375 px)
wały południowe
▲ wały południowe
(20 X 2012; 700x470 px)
wały południowe
▲ wały południowe
(31 XII 2016; 900x600 px)
widok od strony północnej
▲ widok od strony północnej
(20 X 2012; 900x600 px)
widok od strony południowo-wschodniej
▲ widok od strony południowo-wschodniej
(31 XII 2016; P 1000x360 px)
fundamenty kościoła Św. Jana Chrzciciela i pamiątkowy obelisk z 1937 roku
▲ fundamenty kościoła Św. Jana Chrzciciela i pamiątkowy obelisk z 1937 roku
(18 V 2013; 900x600 px)
fundamenty kościoła Św. Jana Chrzciciela i pamiątkowy obelisk z 1937 roku
▲ fundamenty kościoła Św. Jana Chrzciciela i pamiątkowy obelisk z 1937 roku
(20 X 2012; 900x600 px)
Owidz
Owidz, woj. pomorskie, pow. starogardzki, gm. Starogard Gdański - grodzisko wczesnośredniowieczne
53,955° N
18,574° E
Gród na wzgórzu nad rzeką Wierzycą powstał w I połowie wieku XI, w czasach umacniania panowania Bolesława I Chrobrego na Pomorzu Wschodnim. Grodzisko otoczone było wałem drewniano-ziemnym z palisadą. Wszystkie obiekty wewnątrz umocnień wzniesiono z drewna. Pierwszą fazę funkcjonowania warowni zakończył prawdopodobnie rozkaz księcia Władysława I Hermana, o którym poinformował w swej kronice Gall Anonim: A ponieważ wiarołomstwu pogan w ogóle chciał odebrać ochotę do buntu, polecił swym namiestnikom w oznaczonym dniu i o określonej godzinie spalić wszystkie warownie w głębi kraju. Wydarzenie to miało miejsce podczas wojny z Pomorzanami w roku 1090. W późniejszych latach (w wieku XII) grodzisko nadal funkcjonowało, pełniąc funkcje obronne. W wieku XIII, po włączeniu tych terenów do Państwa Zakonnego, obiekt utracił swoje znaczenie strategiczne na rzecz Gniewu. Wtórnie wykorzystywany przez oddziały szwedzkie podczas Potopu, ostatecznie popadł w zapomnienie. Obecny wygląd założenia to efekt rekonstrukcji zakończonej w roku 2012.
widok od strony północno-zachodniej
▲ widok od strony północno-zachodniej
(1 VIII 2017; 900x600 px)
wejście na grodzisko
▲ wejście na grodzisko
(1 VIII 2017; 700x470 px)
majdan
▲ majdan
(1 VIII 2017; P 1000x420 px)
wieża bramna
▲ wieża bramna
(1 VIII 2017; 900x600 px)
Piekary (gród "na skale tynieckiej")
Piekary, woj. małopolskie, pow. krakowski, gm. Liszki - gród książęcy
50,013° N
19,789° E
Początki warowni na skale nieopodal klasztoru benedyktynów w Tyńcu (niemalże po drugiej stronie Wisły) łączy się z osobą księcia Konrada I Mazowieckiego, który w roku 1246 prowadził kampanię wojenną na terenie Małopolski, pragnąc zdobyć Kraków. Zwyciężył wówczas nad wojskami Bolesława V Wstydliwego w bitwie pod Zaryszowem i umocnił się w ziemi krakowskiej. Jak podaje kronikarz Jan Długosz, Konrad najpierw zdobywa gród położony naprzeciw zamku i miasta Krakowa tam, gdzie Rudawa wpada do Wisły oraz drugi na brzegu [Wisły] w pobliżu klasztoru tynieckiego. Te dwa zamki obsadza załogą ze swoich żołnierzy. Pomimo takiego brzmienia kroniki (tj. opisującej zajęcie przez Konrada istniejącego już zamku), dzięki przeprowadzonym w latach 30. XX wieku badaniom archeologicznym, ustalono, iż to właśnie założenie z połowy XIII wieku było pierwotne. Wkrótce (jeszcze w roku 1246) Konrad utracił swoje przyczółki w ziemi krakowskiej (Długosz: ale kiedy Konrad z okolic Krakowa odszedł na Mazowsze, książę krakowski Bolesław Wstydliwy ze swymi rycerzami oblega i zdobywa zamek na skale tynieckiej. Drugi zaś wzniesiony w widłach rzeki Wisły i Rudawy przejmuje przez poddanie się, dlatego że rycerze, którzy stanowili jego załogę, obawiali się, by nie dostali się żywcem w ręce księcia Bolesława, podobnie jak ci ze skały tynieckiej).
W czasach Konrada I Mazowieckiego, warownię chronić miały dwa rowy wykopane poniżej wzgórza i dwa rzędy płotów. W II połowie XIII wieku - być może z polecenia księcia Bolesława V Wstydliwego - wykopano trzeci rów i usypano ziemny wał wzdłuż fosy, a także wzniesiono drewnianą wieżę (na kamiennym fundamencie). Wkrótce jednak drewnianą zabudowę strawił pożar. Na przełomie XIII i XIV wieku miała miejsce próba odbudowy warowni, jednak roboty budowlane nie zostały zakończone. Nie są znane dalsze losy obiektu, wobec całkowitego milczenia źródeł. Obecnie pozostały jedynie dość czytelne zarysy obwałowań i drobne relikty fundamentów wieży, na szczycie wapiennego wzniesienia zwanego 'Skałą Kozierówką', 'Fudalową Skałą' albo 'Gołąbcem'.
widok ogólny na 'Skałę Kozierówkę' od strony północnej (ze 'Skały Okrążek')
▲ widok ogólny na 'Skałę Kozierówkę' od strony północnej (ze 'Skały Okrążek')
(25 VI 2017; 1000x500 px)
widok ogólny na 'Skałę Kozierówkę'
▲ widok ogólny na 'Skałę Kozierówkę'
(25 VI 2017; 700x470 px)
'Skała Kozierówka'
▲ 'Skała Kozierówka'
(25 VI 2017; 700x470 px)
szczyt 'Skały Kozierówki'
▲ szczyt 'Skały Kozierówki'
(25 VI 2017; P 1000x400 px)
szczyt grodziska - miejsce lokalizacji wieży
▲ szczyt grodziska - miejsce lokalizacji wieży
(25 VI 2017; P 1000x500 px)
pozostałość kamiennego fundamentu wieży
▲ pozostałość kamiennego fundamentu wieży
(25 VI 2017; 470x700 px)
pozostałość nieukończonego murowanego obiektu
▲ pozostałość nieukończonego murowanego obiektu
(25 VI 2017; 900x600 px)
Podzamcze (Góra Birów)
Podzamcze, woj. śląskie, pow. zawierciański, gm. Ogrodzieniec - gród książęcy i królewski
50,464° N
19,551° E
Umocniony (drewniano-kamienno-ziemny) gród książęcy (królewski) powstał na przełomie XIII i XIV wieku, w miejscu istniejącej wcześniej osady o bardzo starym rodowodzie. Wzgórze zasiedlone było już bowiem w epoce neolitu (5 tys. lat p.n.e.), następnie przez ludność tzw. kultury łużyckiej, germańskich Wandalów (IV-V w.) i ostatecznie Słowian (od ok. VIII w.). W okresie piastowskim wzniesiono umocnienia na szczycie wzniesienia, które - uzupełniając naturalne ściany tworzone przez ostańce skalne - miały postać wału o konstrukcji kamienno-drewniano-glinianej, częściowo zaś postać muru kamiennego. Odkryto tu także ślady dużego obiektu o konstrukcji drewnianej. Wiadomo, iż całość została zniszczona przez pożar w I połowie XIV wieku, prawdopodobnie podczas walk Władysława Łokietka z Wacławem II Czeskim (najmłodsze odnalezione przez archeologów monety pochodzą właśnie z tego okresu). Obecny kształt umocnień jest wynikiem rekonstrukcji z roku 2008 i w dość dużym stopniu odbiega od realiów średniowiecznych.
widok z zamku w Podzamczu
▲ widok z zamku w Podzamczu
(11 VII 2015; 900x600 px)
widok ze wzgórza Suchy Połeć
▲ widok ze wzgórza Suchy Połeć
(13 IV 2013; 900x600 px)
zrekonstruowane zabudowania grodziska
▲ zrekonstruowane zabudowania grodziska
(11 VII 2015; P 1000x430 px)
palisada i wieża obronna
▲ palisada i wieża obronna
(11 VII 2015; 470x700 px)
zrekonstruowane zabudowania grodziska
▲ zrekonstruowane zabudowania grodziska
(6 VI 2010; 640x480 px)
zrekonstruowane zabudowania grodziska
▲ zrekonstruowane zabudowania grodziska
(11 VII 2015; 900x600 px)
wieża obserwacyjna (w tle zamek w Podzamczu)
▲ wieża obserwacyjna (w tle zamek w Podzamczu)
(6 VI 2010; 800x600 px)
zrekonstruowane zabudowania grodziska
▲ zrekonstruowane zabudowania grodziska
(11 VII 2015; 700x470 px)
Smardzowice ("castrum Wisegrod" na Wzgórzu Okopy)
Smardzowice, woj. małopolskie, pow. krakowski, gm. Skała - grodzisko średniowieczne
50,191° N
19,836° E
Gdy w roku 1231 zmarł książę Władysław Laskonogi, władzę w Krakowie objął książę Śląska, Henryk Brodaty. Konrad Mazowiecki, który liczył na wawelski tron, nie mogąc pogodzić się z nowym stanem faktycznym, podjął jesienią tego roku wyprawę na ziemię krakowską. Plan zakładał zdobycie w pierwszej kolejności Skały, która byłaby dogodną bazą do ataku na Kraków. Konrad nakazał budowę grodu w Smardzowicach (w źródłach występuje pod nazwą castrum Wisegrod), w celu odcięcia Skały od Krakowa. Wyprawa nie powiodła się - nie udało się zająć dobrze bronionej Skały. Wkrótce także castrum Wisegrod został opuszczony przez rycerzy mazowieckich. Badania archeologiczne przeprowadzone w latach 70. XX wieku dowiodły, iż zabudowa grodu była w całości drewniana. Odnaleziono również ślady zasiedlenia grodu w wieku XIV - niektórzy badacze wiążą to z faktem ukrywania się Władysława Łokietka w Dolinie Prądnika. Obecnie na Wzgórzu Okopy czytelne są obwałowania dawnej warowni Konrada Mazowieckiego; nie zachowała się natomiast (na powierzchni) substancja drewniana grodu.
widok Wzgórza Okopy od strony północnej
▲ widok Wzgórza Okopy od strony północnej (na jego szczycie znajduje się grodzisko)
(16 III 2013; 900x600 px)
widok Wzgórza Okopy od strony zachodniej
▲ widok Wzgórza Okopy od strony zachodniej
(16 III 2013; 900x600 px)
widok Wzgórza Okopy od strony południowo-zachodniej
▲ widok Wzgórza Okopy od strony południowo-zachodniej
(20 VII 2014; 700x470 px)
wejście na wał wewnętrzny
▲ wejście na wał wewnętrzny
(20 VII 2014; 700x470 px)
majdan
▲ majdan
(20 VII 2014; P 900x360 px)
obwałowania
▲ obwałowania
(16 III 2013; 700x470 px)
obwałowania
▲ obwałowania
(16 III 2013; 700x470 px)
obwałowania
▲ obwałowania
(16 III 2013; 700x470 px)
Zagórze (obecnie: Sosnowiec-Zagórze)
Sosnowiec, woj. śląskie, miasto powiatowe - grodzisko wczesnośredniowieczne
50,301° N
19,180° E
Gródek stożkowy na terenie Zagórza (obecnie północna dzielnica Sosnowca) określany był do niedawna jako późnośredniowieczne (XIV/XV wiek) rycerskie założenie obronne. Wobec wyników przeprowadzonych w ostatnich latach (2011) badań archeologicznych, należy jednak przyjąć, iż gród istniał już w wieku XI/XII. Wzniesiono go na planie zbliżonym do koła o średnicy ok. 25 m. Majdan otaczała pokaźnych rozmiarów fosa (ponad 8 m szerokości), wypełniona wodą z pobliskiego Potoku Zagórskiego. W wieku XIV wzniesiono na szczycie kopca drewnianą wieżę mieszkalno-obronną, prawdopodobnie 2- lub 3-kondygnacyjną. Nie są znane szczegółowe losy założenia (ani tym bardziej osoba jego fundatora) - wiadomo, iż pierwotnie stanowiło ono część większego kompleksu gospodarczego (od strony północnej do grodu przylegała wczesnośredniowieczna osada hutnicza). Badania archeologiczne potwierdziły, iż warownia użytkowana była jeszcze w połowie wieku XV (odnaleziono denar koronny króla Władysława III Warneńczyka), by w latach późniejszych zatracić swój obronny charakter.
Obecne pozostałości grodu w Zagórzu to foremny kopiec i relikty fosy, które jednak w okresie letnim (bujna roślinność) są słabo czytelne w terenie.
widok grodziska od strony północnej
▲ widok grodziska od strony północnej
(27 I 2014; P 1000x520 px)
widok grodziska od strony wschodniej
▲ widok grodziska od strony wschodniej
(11 VI 2017; P 900x600 px)
widok grodziska od strony północnej
▲ widok grodziska od strony północnej
(27 I 2014; 900x600 px)
widok grodziska od strony zachodniej
▲ widok grodziska od strony zachodniej
(27 I 2014; 700x470 px)
Sułoszowa
Sułoszowa, woj. małopolskie, pow. krakowski - grodzisko średniowieczne
50,247° N
19,774° E
Zgodnie z informacją podaną przez Jana Długosza, w roku 1228 książę zaś Śląska Henryk wybudował dwie nowe warownie, jedną w pobliżu miasta Skały na wzgórzu, które opływa rzeka Prądnik, drugą w Międzyborzu i umieściwszy [tam] silną załogę żołnierzy, spodziewał się zająć całą dzielnicę krakowską.
Pierwotnie uznawano bez wątpliwości, iż obiektem w pobliżu miasta Skały było Grodzisko. Z uwagi jednak na brzmienie dokumentu księcia Bolesława V Wstydliwego, który w roku 1257 zezwolił klaryskom na przeniesie swojej siedziby z Zawichostu do Skały i wzniesienie tam silnego zamku, można wywnioskować, iż tamtejsza fundacja miała obejmować tereny do tej pory jeszcze niezagospodarowane. Badania archeologiczne przeprowadzone w latach 90. XX potwierdziły funkcjonowanie średniowiecznego grodu na wzgórzu 'Kocica' w bliskim sąsiedztwie zamku w Pieskowej Skale. Istnieje duże prawdopodobieństwo, iż to właśnie tej gród pełnił rolę warowni księcia Henryka I Brodatego. Należy jednak zauważyć, iż dystans pomiędzy Skałą i Sułoszową jest stosunkowo duży (ok. 8 km), co może stanowić pewną przeszkodę, by grodzisko opisywać jako warownię w pobliżu miasta Skały.
Do czasów obecnych na szczycie wzgórza 'Kocica' zachowały się fragmenty obwałowań, niszczonych i niwelowanych, niestety, poprzez działalność rolniczą.
'Kocica' - widok wzgórza od strony północnej
▲ 'Kocica' - widok wzgórza od strony północnej
(7 V 2016; 700x470 px)
szczyt wzgórza - majdan
▲ szczyt wzgórza - majdan
(7 V 2016; P 1000x310 px)
szczyt wzgórza - majdan
▲ szczyt wzgórza - majdan
(7 V 2016; P 1000x350 px)
północny wał grodu
▲ północny wał grodu
(7 V 2016; P 1000x510 px)
FOTO.POCZET.COM (treść i kod strony) jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska.
Serwis stanowi część portalu poczet.com, który wpisany został do rejestru dzienników i czasopism prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Katowicach pod poz. Pr 2428.
partnerzy: ApisVideoHistoriaJęzyk niemieckiJęzyk francuskiBiologiaWiedza o społeczeństwieDrukarniaŻegluga śródlądowa
do góry