zamki biskupie i zakonne

Babice | Bodzentyn | Drzewica | Gdańsk | Gniew | Golub-Dobrzyń | Iłża | Kielce | Kwidzyn | Łagów | Malbork | Nowe | Raciążek | Radzyń Chełmiński | Rurka | Sławków | Świecie n. Wisłą | Toruń
Babice (zamek 'Lipowiec')
Babice, woj. małopolskie, pow. chrzanowski - zamek biskupów krakowskich
50,077° N
19,445° E
Zamek kamienny został zbudowany pod koniec XIII wieku przez biskupa krakowskiego Jana Muskatę w miejscu drewnianych umocnień z połowy XIII wieku (możliwe jednak, iż już pierwotnie wieża była murowana). Prawdopodobnie w tym miejscu już w okresie wczesnego średniowiecza istniało grodzisko, a następnie warownia stronników Konrada I Mazowieckiego. Po zdobyciu założenia przez wojska wierne Bolesławowi V Wstydliwemu, książę przekazał te ziemie biskupowi krakowskiemu, Janowi Prandocie. W roku 1430 biskup Zbigniew Oleśnicki nakazał przebudowę zamku: z niepozornej strażnicy stał się silnym gotyckim zamkiem zbudowanym na planie wieloboku, otoczonym wysokimi murami i fosą. Wieża została podwyższona, a zamek przystosowano do użycia broni palnej. Upadek i degradacja zamku nastąpiły w wieku XVII: w sierpniu 1629 roku wybuchł pożar, który strawił większość elementów drewnianych na przedzamczu, a latem roku 1657 kolejny pożar wznieciły wycofujące się z zamku oddziały szwedzkie (okupujące Lipowiec od roku 1655). W latach późniejszych podejmowano próby odnowienia zamku (w stylu barokowym), jednakże prace remontowe miały bardzo ograniczony zakres. 17 sierpnia 1683 roku na zamku gościł król Jan III Sobieski, który zatrzymał się tutaj na odpoczynek w drodze na Wiedeń.
widok wzgórza zamkowego od strony południowo-wschodniej
▲ widok wzgórza zamkowego od strony południowo-wschodniej
(15 X 2017; 470x700 px)
widok od strony południowo-wschodniej
▲ widok od strony południowo-wschodniej
(1 III 2014; 900x600 px)
widok od strony zachodniej
▲ widok od strony zachodniej
(1 III 2014; 900x600 px)
widok od strony podzamcza
▲ widok od strony podzamcza
(29 IX 2012; 900x600 px)
widok od strony podzamcza
▲ widok od strony podzamcza
(30 XII 2008; 800x600 px)
widok od strony zachodniej
▲ widok od strony zachodniej
(15 IV 2007; 800x600 px)
widok od strony północnej
▲ widok od strony północnej
(22 XII 2007; 650x650 px)
korytarz
▲ korytarz
(27 I 2007; 470x700 px)
korytarz
▲ korytarz
(3 III 2013; 470x700 px)
widok z wozowni w kierunku dziedzińca
▲ widok z wozowni w kierunku dziedzińca
(15 X 2017; 470x700 px)
cela więzienna
▲ cela więzienna
(3 III 2013; 650x650 px)
tablica pamiątkowa poświęcona wizycie Jana III Sobieskiego
▲ tablica pamiątkowa poświęcona wizycie na zamku króla Jana III Sobieskiego w 1683 roku
(11 VI 2015; 470x700 px)
Bodzentyn
Bodzentyn, woj. świętokrzyskie, pow. kielecki - zamek biskupów krakowskich
50,942° N
20,950° E
Murowany zamek wzniósł w II połowie XIV wieku biskup krakowski Florian z Mokrska w miejscu istniejącej od kilkudziesięciu lat drewnianej rezydencji biskupa Bodzanty. Obiekt włączony został w obręb fortyfikacji miejskich Bodzentyna. Składał się z czworobocznej wieży zlokalizowanej w narożniku północno-zachodnim oraz przylegającego do niej budynku mieszkalnego. W roku 1410 w zamku bodzentyńskim zatrzymał się król Władysław II Jagiełło, podążający na pielgrzymkę na Święty Krzyż, przed wyruszeniem na wojnę z Zakonem Krzyżackim. Wkrótce po tym, w roku 1413, obiekt został częściowo uszkodzony przez pożar. Z inicjatywy biskupa Zbigniewa Oleśnickiego, zamek został wówczas odbudowany i rozbudowany o północne skrzydło mieszkalne. Pod koniec wieku XV kardynał Fryderyk Jagiellończyk wzniósł wschodnie reprezentacyjne skrzydło mieszkalne. Kolejni biskupi krakowscy rozbudowywali obiekt: w II połowie XVI wieku nastąpiła przebudowa w stylu renesansowym, w I połowie XVII wieku wzniesiono skrzydło południowe oraz budynek bramny, pod koniec wieku XVII dokonano przebudowy w stylu barokowym. Wraz ze wzrostem znaczenia pobliskiej rezydencji biskupiej w Kielcach, zamek bodzentyński tracił na znaczeniu. Ostatecznie został opuszczony już na początku XIX wieku i zaczął popadać w ruinę. Obecnie zamek w Bodzentynie zabezpieczony jest w formie trwałej ruiny.
widok od strony północnej
▲ widok od strony północnej
(14 VIII 2010; P 1000x445 px)
widok od strony południowej
▲ widok od strony południowej
(14 VIII 2010; 700x470 px)
widok od strony południowej
▲ widok od strony południowej
(14 VIII 2010; 700x470 px)
ściana wschodnia
▲ ściana wschodnia
(14 VIII 2010; 700x470 px)
Drzewica
Drzewica, woj. łódzkie, pow. opoczyński - zamek arcybiskupów gnieźnieńskich
51,449° N
20,478° E
Zamek wzniesiony został w latach 1527-1535 z inicjatywy arcybiskupa gnieźnieńskiego Macieja Drzewickiego. Warownię zbudowano na planie prostokąta z czworobocznymi wieżami w narożach i wewnętrznym dziedzińcem. Brama wjazdowa znajduje się w jednej z wież (północno-wschodniej), do której prowadził most zwodzony. Dwupiętrowy budynek mieszkalny zajmował całe zachodnie skrzydło. Od wschodu znajdował się dwupiętrowy budynek przeznaczony dla służby z ozdobnym ceglanym szczytem (zamieniono w późniejszym czasie na kaplicę). Całość założenia otaczała z trzech stron fosa a od północy rzeka Drzewiczka. Co ciekawe, zamek drzewicki zbudowano zasadniczo w stylu gotyckim, pomimo, iż w XVI wieku dominował już styl renesansowy. Nigdy później nie przechodził większych przebudów czy modyfikacji. W roku 1814 zamek spłonął. Po tym czasie nie był już użytkowany ani odbudowywany.
widok od strony zachodniej
▲ widok od strony zachodniej
(2 V 2009; P 900x600 px)
widok od strony południowo-zachodniej
▲ widok od strony południowo-zachodniej
(2 V 2009; P 900x600 px)
widok od strony południowo-zachodniej
▲ widok od strony południowo-zachodniej
(2 V 2009; P 650x650 px)
wieża południowo-zachodnia
▲ wieża południowo-zachodnia
(2 V 2009; 480x640 px)
Gdańsk
Gdańsk, woj. pomorskie, miasto wojewódzkie – zamek krzyżacki (komturski)
54,353° N
18,659° E
Murowany (gotycki) zamek krzyżacki w Gdańsku powstał wkrótce po roku 1343, kiedy to król Kazimierz III Wielki zawarł w Kaliszu pokój wieczysty z Zakonem i usankcjonował krzyżacką obecność na terenie Pomorza Gdańskiego. Nowy obiekt powstał w miejscu istniejącej wcześniej drewnianej warowni książąt wschodniopomorskich z nielicznymi tylko obiektami murowanymi (m.in. wieżą, o której wspomina Kronika Wielkopolska przy opisie wydarzeń z roku 1272). Nowy zamek wzniesiony został na planie kwadratu z wieżami na narożach. Z uwagi na brak szczegółowych informacji źródłowych czy ikonograficznych, nie jest znany wygląd tej warowni. Z dokumentów lustracji zamku wiadomo, iż był to obiekt dobrze wyposażony i silny militarnie. Kres istnienia zamku miał miejsce w roku 1454: Gdańsk przystąpił wówczas do antykrzyżackiego Związku Pruskiego i mieszczanie gdańscy zażądali od Krzyżaków wydania warowni. Wkrótce po przejęciu obiektu z rąk administracji krzyżackiej, gdańszczanie przystąpili do jego rozbiórki, przede wszystkim ze względów ekonomicznych (zamek gwarantował pełną kontrolę portu i ruchu statków na rzece - każdoczesny jego posiadacz mógł wpływać na politykę handlową miasta). Do dnia dzisiejszego zachowały się bardzo skromne pozostałości zamku - fragment zewnętrznego muru obronnego, a także znajdująca się w pobliżu Baszta Łabędź. Baszta nie jest jednak oryginalnym elementem dawnej warowni - została ona odbudowana po roku 1454 na fundamencie zamkowej Baszty Rybackiej i podwyższona o jedną kondygnację, wchodząc w skład nowych miejskich obwarowań.
mur zamkowy
▲ mur zamkowy
(8 VIII 2017; 900x600 px)
mur zamkowy
▲ mur zamkowy
(8 VIII 2017; 700x470 px)
'Baszta Łabędź' wzniesiona na fundamentach zamkowej 'Baszty Rybackiej'
Baszta Łabędź wzniesiona na fundamentach zamkowej Baszty Rybackiej
(8 VIII 2017; 470x700 px)
Gniew
Gniew, woj. pomorskie, powiat tczewski - zamek krzyżacki (komturski)
53,834° N
18,827° E
Budowę zamku rozpoczęto w roku 1283. Początkowo wzniesiono mur zewnętrzny na planie kwadratu, w którego trzech narożach wbudowano kwadratowe wieżyczki. W czwartym narożniku - północno-wschodnim - ulokowano wysoki stołp. Wzniesione zostały dwa skrzydła mieszkalne: północne i południowe. W I połowie XIV wieku podwyższono mury i narożne wieże, a także wzniesiono skrzydła wschodnie i zachodnie, zamykające dziedziniec. W późniejszym etapie zabudowania podwyższono, a od strony południowej założono przedzamcze, ubezpieczane przez fortyfikacje z basztami i dwie wieże bramne. Zamek gniewski był najpotężniejszą twierdzą krzyżacką na lewym brzegu Wisły, lecz pomimo tego został zajęty (bez walki) przez wojska polskie w roku 1410. Na mocy pokoju toruńskiego w roku następnym powrócił w ręce krzyżackie. W czasie tzw. Wojny Trzynastoletniej warownia kilkakrotnie była oblegana przez powstańców pruskich i wojska Kazimierza IV Jagiellończyka. Dopiero jednak oblężenie prowadzone przez Piotra Dunina od 27 lipca 1463 roku do 1 stycznia 1464 zakończyło się powodzeniem - zamek został zdobyty i nigdy już nie powrócił pod zarząd Krzyżaków, stając się siedzibą starostwa. W roku 1626 gniewską twierdzę zdobyły wojska szwedzkie, a podjęta 1 października tegoż roku próba odbicia zakończyła się porażką wojsk Zygmunta III Wazy. Dopiero ofensywa hetmana Stanisława Koniecpolskiego z lipca 1627 przywróciła zamek gniewski w ręce polskie. W czasie Potopu Szwedzkiego twierdza bardzo ucierpiała. Po zajęciu Gniewa przez Prusy w roku 1772 zamek pełnił wiele ról: był magazynem wojskowym, spichlerzem, a ostatecznie więzieniem. W tych też czasach zburzono wieżę główną, zastępując ją wieżą podobną do innych wież narożnych, usunięto sklepienia, tynki - wnętrze zamku zatraciło swój gotycki charakter. Obecny wygląd zamek gniewski zawdzięcza rekonstrukcji prowadzonej w kilku etapach od roku 1968 po dziś.
skrzydło wschodnie
▲ skrzydło wschodnie
(24 IV 2010; 800x600 px)
fragment skrzydła wschodniego
▲ fragment skrzydła wschodniego
(24 IV 2010; P 380x700 px)
skrzydło południowe
▲ skrzydło południowe
(24 IV 2010; P 650x650 px)
dziedziniec
▲ dziedziniec
(24 IV 2010; 650x650 px)
Golub (obecnie: Golub-Dobrzyń)
Golub-Dobrzyń, woj. kujawsko-pomorskie, miasto powiatowe – zamek krzyżacki (komturski)
53,115° N
19,049° E
Początki murowanego założenia w Golubiu przypadają na początek wieku XIV. Pierwotnie w tym miejscu znajdował się drewniany gród, pozostający w posiadaniu biskupstwa włocławskiego, jednak na skutek wymiany ziemie te przypadły Krzyżakom. W pierwszej fazie wzniesiono skrzydła południowe i zachodnie oraz muru obwodowego na planie zbliżonym do kwadratu. W kolejnej fazie (po roku 1330) zamek uzyskał swą zasadniczą formę. Planowano również wzniesienie wieży głównej, jednak inwestycja ta nie została nigdy ukończona. Ten gotycki obiekt kilkukrotnie okazał swoją wartość podczas wojen pomiędzy Zakonem i Władysławem Łokietkiem w latach 1329-33. W latach Wielkiej Wojny (1409-11), zamek dwukrotnie zdobyły wojska polskie, jednak na skutek ustaleń pokojowych, powrócił w ręce krzyżackie. W roku 1422 wybuchła kolejna wojna polsko-krzyżacka, której zamek golubski był głównym tłem. Wojna owa zyskała miano wojny golubskiej. Wojska Władysława Jagiełły wdarły się do Państwa Zakonnego, zajęły miasto Golub i po dwukrotnym szturmie, również zamek. Ponownie na skutek postanowień układu pokojowego, warownia powróciła do rąk Krzyżaków. Dopiero w roku 1466, po zakończeniu wojny trzynastoletniej, podczas której warownia golubska kilkukrotnie zmieniała właściciela, ostatecznie włączona została do Korony Polskiej. W roku 1511 obiekt został wyremontowany na polecenie króla Zygmunta I, jednak najważniejsza przebudowa nastąpiła dopiero w I poł. XVII wieku, kiedy starostwo golubskie otrzymała siostra króla Zygmunta III Wazy, Anna. Wazówna wprowadziła do surowego gotyckiego obiektu szereg elementów późnorenesansowych. Co ciekawe, starostwo golubskie (i zamek) dzierżone było przez kobiety związane z królewskim dworem. Po śmierci Anny Wazówny w roku 1625, otrzymała je Konstancja Habsburżanka, żona Zygmunta III Wazy. Po śmierci Katarzyny (1631), dobra przejęła (1632) królewna Anna Katarzyna Konstacja Wazówna, córka Zygmunta i Katarzyny. W latach 1638-44 zamkiem władała już Cecylia Renata Habsburżanka, żona króla Władysława IV Wazy. W późniejszym okresie założenie wielokrotnie zmieniało właścicieli, jednak nie realizowali oni większych inwestycji budowlanych, dlatego też zachowało swoją gotycko-renesansową formę.
skrzydło zachodnie
▲ skrzydło zachodnie
(10 VIII 2015; 900x600 px)
skrzydło zachodnie
▲ skrzydło zachodnie
(10 VIII 2015; 900x600 px)
dawna kaplica zamkowa
▲ dawna kaplica zamkowa
(10 VIII 2015; 470x700 px)
nisza, w której miało znajdować się łoże Anny Wazówny
▲ nisza, w której miało znajdować się łoże Anny Wazówny
(10 VIII 2015; 470x700 px)
Iłża
Iłża, woj. mazowieckie, pow. radomski - zamek biskupów krakowskich
51,162° N
21,240° E
Zamek wzniesiony został w latach 1326-47 z inicjatywy biskupa krakowskiego Jana Grota h. Rawicz. Pierwszy gotycki obiekt obejmował kamienny stołp oraz budynek mieszkalny zlokalizowany w północnej części wzgórza. Podczas sporu biskupa z królem Kazimierzem Wielkim, oddziały królewskie nie zdołały zdobyć warowni. Już wkrótce (II poł. XIV wieku) zamek został rozbudowany przez biskupa Florian Mokrskiego. Powstały wówczas kolejne systemy defensywne: bramy, mosty, mury i baszty. W takim właśnie gotyckim zamku wielokrotnie gościł Władysław II Jagiełło, bywali tu również królowie Aleksander I Jagiellończyk i Zygmunt I Stary. Około roku 1560 warownia iłżecka przeszła pierwszą z większych przebudów: biskup Filip Padniewski zainicjował przebudowę w stylu renesansowym. Kolejni królowie polscy gościli w Iłży: Zygmunt III Waza w roku 1607 i Władysław IV Waza 6 września 1637 roku (przybył on w przebraniu do zamku aby przyjrzeć się podążającej do Warszawy Cecylii Renacie Habsburżance, z którą miał się wkrótce ożenić). W późniejszych latach (i wiekach) obiekt był regularnie przebudowywany i rozbudowywany przez kolejnych biskupów krakowskich. Powodów do kolejnych inwestycji - oprócz zmieniającej się mody w architekturze - dostarczały katastrofy, m.in. zniszczenia dokonane przez Szwedów w roku 1655, następnie Węgrów w 1657, a także pożary. Ostatecznie zamek zatracił swój pierwotny gotycki charakter, a jego ostatnim średniowiecznym akcentem pozostał stołp, chociaż przykryty renesansowym hełmem. W roku 1789, na mocy ustawy "Sejmu Czteroletniego" iłżeckie dobra biskupów krakowskich zostały przejęte przez administrację królewską. Sporządzony w tym samym roku inwentarz wykazał, iż warownia jest poważnie uszkodzona. Dalszych zniszczeń dokonali zaborcy, a przede wszystkim okoliczna ludność, która systematycznie wykorzystywała ruiny jako darmowe źródło budulca. Swój obecny kształt obiekt zawdzięcza pracom rekonstrukcyjnym przeprowadzonym w latach 70. XX wieku - zabezpieczono go wówczas w formie tzw. "trwałej ruiny".
widok od strony północnej
▲ widok od strony północnej
(8 VI 2013; 900x600 px)
dziedziniec zamku górnego
▲ dziedziniec zamku górnego
(8 VI 2013; P 780x650 px)
baszta
▲ baszta
(8 VI 2013; 470x700 px)
baszta
▲ baszta
(8 VI 2013; 470x700 px)
Kielce
Kielce, woj. świętokrzyskie, miasto wojewódzkie - zamek biskupów krakowskich
50,869° N
20,627° E
Barokowy zamek-pałac biskupów krakowskich powstał w latach 1637-1641 z inicjatywy biskupa Jakuba Zadzika, w miejscu dworu biskupa Piotra Tomickiego z XVI wieku. W tym samym miejscu dworek biskupów krakowskich (drewniany) istniał już od czasów średniowiecznych - wiadomo, iż książę Konrad I Mazowiecki najechał Kielce w roku 1244 i spalił zabudowania biskupie. Nowa rezydencja biskupia, w przeciwieństwie do większości zamków polskich, przetrwała "potop szwedzki" w dobrym stanie. W I połowie XVIII wieku rezydencja została rozbudowana o boczne skrzydło południowe przez biskupa Felicjana Konstantego Szaniawskiego, natomiast jego następca - Jan Aleksander Lipski - dobudował boczne skrzydło północne. W roku 1789, na mocy ustawy "Sejmu Czteroletniego" kieleckie dobra biskupów krakowskich zostały przejęte przez administrację królewską, za odszkodowaniem na rzecz biskupa krakowskiego (w kwocie 100 000 złotych polskich rocznie). Po roku 1815, kiedy to Kielce zostały poddane władzy rosyjskiej, zamek przeszedł serię przebudów, które zniekształciły jego pierwotną barokową stylistykę: zburzona została główna brama, wieże utraciły hełmy, usunięto część zdobień z fasady, przebudowano wnętrza. W roku 1914 w obiekcie mieścił się sztab legionowy Józefa Piłsudskiego. Obecny swój kształt zamek zawdzięcza renowacji i przebudowie z lat 20. XX wieku oraz przebudowom powojennym, które w zasadzie przywróciły stan z końca XVIII wieku. W zamku od roku 1971 ma siedzibę Muzeum Narodowe w Kielcach.
ściana zachodnia
▲ ściana zachodnia
(14 VIII 2010; 900x600 px)
ściana zachodnia
▲ ściana zachodnia
(14 VIII 2010; 700x470 px)
baszta narożna
▲ baszta narożna
(14 VIII 2010; 470x700 px)
fragment plafonu w pokoju senatorskim
▲ Władysław IV Waza przyjmuje posłów szwedzkich w obozie pod Kwidzynem - fragment plafonu w pokoju senatorskim autorstwa Tomasza Dolabelli
(14 VIII 2010; 700x470 px)
Kwidzyn
Kwidzyn, woj. pomorskie, miasto powiatowe - zamek kapituły pomezańskiej
53,736° N
18,921° E
Gotycki zamek kapituły pomezańskiej w Kwidzynie został zbudowany na przełomie XIII i XIV wieku. Obiekt wzorowany był na warowniach krzyżackich z Gniewu czy Radzynia Chełmińskiego. Czworoboczne założenie z wewnętrznym dziedzińcem oraz narożnymi wieżyczkami ukształtowano ostatecznie w latach 1340-50. W tym samym czasie (1355) zakończono budowę katedry, którą połączono z zamkiem. W latach 80. XIV wieku wybudowano od zachodu gdanisko, do którego prowadzi wsparty na arkadach, kryty ganek o długości 54 m. Od strony północy wzniesiono wieżę studzienną, również połączoną z zamkiem gankiem o długości 18 m. Zamek został zdobyty przez oddziały króla Władysława II Jagiełły wracającego z nieudanego oblężenia Malborka (19 września 1410), jednak wkrótce (1411) obiekt powrócił do Państwa Zakonnego wskutek zawartego układu pokojowego. W 1460 roku w toku działań wojennych warownię zdobył polski burgrabia, Andrzej Puszkarz ze Świecia. Kolejne najazdy i zniszczenia przyniosły lata 1478 (Wojna Popia) oraz 1520. Do roku 1551 zamek był siedzibą biskupów pomezańskich, a następnie został przejęty przez urzędników księcia Albrechta Hohenzollerna i pozostał w rękach administracji pruskiej aż do wieku XIX.
północna fasada zamku i wieża studzienna
▲ północna fasada zamku i wieża studzienna
(11 VIII 2017; P 650x650 px)
dziedziniec
▲ dziedziniec
(11 VIII 2017; P 650x650 px)
gdanisko i ganek
▲ gdanisko i ganek
(11 VIII 2017; P 650x650 px)
ganek prowadzący do gdaniska
▲ ganek prowadzący do gdaniska
(11 VIII 2017; 700x470 px)
dormitorium
▲ dormitorium
(11 VIII 2017; P 650x650 px)
piwnica
▲ piwnica
(11 VIII 2017; 470x700 px)
Łagów
Łagów, woj. lubuskie, pow. świebodziński - zamek joannitów (komturski)
52,334° N
15,292° E
Murowany zamek w Łagowie został wzniesiony niedługo po roku 1350 przez zakon joannitów, prawdopodobnie w miejscu istniejącej już w XIII wieku drewnianej warowni (niektórzy badacze wskazują, iż poprzednia warownia znajdowała się w innym miejscu, na Sokolej Górze). Od końca XIV wieku zamek stanowił siedzibę komandora (komtura) joannitów. Pierwszymi zabudowaniami zamkowymi były dwukondygnacyjny dom mieszkalny usytuowany w zachodniej części dziedzińca oraz 20-metrowa wieża wzniesiona na planie kwadratu (na wysokości 17 metrów wieża przechodziła w kształt cylindryczny), osłaniająca bramę wjazdową we wschodniej ścianie. W XVI wieku wzniesiona została wieża bramna, natomiast wieża główna została podwyższona (do wysokości 35 metrów). W latach późniejszych XVI wieku powstało północne skrzydło, natomiast w II poł. XVII wieku wzniesiono budynek po stronie południowej. Obecnie zamek wykorzystywany jest jako luksusowy hotel. Wnętrza i zabudowania utrzymane są w stylu barokowym, za wyjątkiem gotyckiej wieży głównej i wieży bramnej.
brama wjazdowa i gotycka wieża
▲ brama wjazdowa i gotycka wieża
(1 VIII 2011; 470x700 px)
brama wjazdowa i gotycka wieża
▲ brama wjazdowa i gotycka wieża
(1 VIII 2011; 470x700 px)
gotyckie sklepienie w klatce schodowej na wieży
▲ gotyckie sklepienie w klatce schodowej na wieży
(1 VIII 2011; 470x700 px)
Malbork
Malbork, woj. pomorskie, miasto powiatowe - zamek krzyżacki (wielkich mistrzów)
54,039° N
19,027° E
Początki zamku datowane są na lata 1278-81, kiedy to powstały pierwsze zabudowania, m.in. północne skrzydło domu konwentualnego. Ok. 1300 roku wzniesiono zachodnie skrzydło, a także wieżę ustępową (gdanisko). W tym też czasie powstało przedzamcze gospodarczo-mieszkalne. Całość otoczona murem obwodowym i fosą. 14 września 1309 roku wielki mistrz Siegfried von Feuchtwangen przeniósł swą siedzibę z Wenecji do Malborka. Ta zmiana roli warowni malborskiej spowodowała potrzebę znaczącej jej rozbudowy. Powiększono ją początkowo o skrzydło południowe, a następnie wschodnie, lokując w nich dormitoria (sypialnie) dla zakonników, kapitularz i refektarz konwentu. Dokonano też rozbudowy kościoła zamkowego Najświętszej Marii Panny: powstała wówczas kaplica Św. Anny przeznaczona na miejsce pochówku wielkich mistrzów. Większość tych inwestycji zrealizowano w latach 30. XIV wieku. Zamek malborski cały też czas zwiększał swoje walory obronne. W roku 1410, w czasie tzw. Wielkiej Wojny z koalicją polsko-litewską oparł się długotrwałemu oblężeniu (25 VII-19 IX) wojsk Władysława Jagiełły. Ponowne nieudane oblężenie nastąpiło w roku 1454 w czasie tzw. Wojny Trzynastoletniej. Zamek dostał się w ręce polskie w czerwcu 1457 roku. Wówczas to został wykupiony przez króla Kazimierza IV Jagiellończyka (wraz z zamkiem w Tczewie i Iławie) od dowódcy zaciężnych wojsk krzyżackich, Czecha Oldrzycha Czerwonki za cenę 190 tysięcy florenów. Od tamtego czasu, aż do I rozbioru Rzeczypospolitej w 1772 roku, pełnił rolę rezydencji królów polskich. W późniejszych latach założenie malborskie nie było znacząco przebudowywane. Zniszczenia przyniosły konflikty ze Szwecją w XVII wieku, a następnie działalność zaborcy pruskiego (wyburzono gotyckie sklepienia, Wielki Refektarz przeznaczono na ujeżdżalnię koni, w Pałacu Wielkich Mistrzów ulokowano fabrykę tkanin i mieszkania dla robotników, dokonano rozbiórki bram i murów). Rekonstrukcję przeprowadzono w latach 1882-1931, jednak jej efekty nie były długotrwałe: zamek bardzo ucierpiał w czasie działań wojennych w roku 1945. Obecny kształt zamek malborski zawdzięcza powojennej odbudowie, rozpoczętej po roku 1961. Obiekt został wpisany w roku 1997 na Listę światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego Ludzkości UNESCO. Jest to największy na świecie gotycki zamek ceglany.
widok od strony zachodniej
▲ widok od strony zachodniej
(23 IV 2010; P 1000x500 px)
zamek wysoki
▲ zamek wysoki
(23 IV 2010; 800x600 px)
ściana wschodnia
▲ ściana wschodnia
(23 IV 2010; 800x600 px)
dziedziniec zamku średniego
▲ dziedziniec zamku średniego
(23 IV 2010; 640x480 px)
dziedziniec zamku wysokiego
▲ dziedziniec zamku wysokiego
(23 IV 2010; P 650x700 px)
kominek z fryzem przedstawiającym walki krzyżaków z poganami
▲ kominek z fryzem przedstawiającym walki krzyżaków z poganami (w refektarzu konwentu w zamku wysokim)
(23 IV 2010; 900x600 px)
refektarz zimowy w Pałacu Wielkich Mistrzów
▲ refektarz zimowy w Pałacu Wielkich Mistrzów
(23 IV 2010; P 470x700 px)
kuchnia konwentu w zamku wysokim
▲ kuchnia konwentu w zamku wysokim
(23 IV 2010; 800x600 px)
Nowe
Nowe, woj. kujawsko-pomorskie, powiat świecki - zamek książęcy, następnie krzyżacki (prokuratorski)
53,646° N
18,731° E
Po raz pierwszy w źródłach pisanych zamek w Nowem został wzmiankowany pod rokiem 1255. Początkowo była to drewniana warownia, wzniesiona prawdopodobnie przez księcia pomorskiego Grzymisława na przełomie XII i XIII wieku. Książęta pomorscy władali Nowem do końca roku 1294, kiedy to schedę po zmarłym Mściwoju II przejął książę wielkopolski Przemysł II. Po jego tragicznej śmierci w roku 1296 zamek w Nowem znalazł się pod władzą króla Wacława II. Władca ten przekazał zarząd nad Pomorzem Gdańskim lokalnemu możnowładcy Święcy, a w roku 1302 Nowe wraz z okręgiem (i zamkiem) stało się własnością Piotra, syna tegoż Święcy. W lipcu 1307 Święcowie poddali się władzy Brandenburgii i otrzymali niektóre ziemie i zamki (w tym Nowe) w lenno. W toku działań wojennych roku 1309, Nowe dostało się w ręce krzyżackie. W latach 1350-1405 Krzyżacy przebudowali drewniano-ziemną warownię w silną ceglaną twierdzę. Zamek uzyskał formę trzykondygnacjowego budynku mieszkalnego. Najniższa kondygnacja przeznaczona była na pomieszczenia gospodarcze. Na środkowej kondygnacji mieściła się siedziba zarządcy zamku, refektarz, kaplica i pokój gościnny. Najwyższą kondygnację przeznaczono na spichlerze i magazyny oraz pomieszczenia dla straży. Całość założenia otoczona była murem, połączonym z systemem obwarowań miejskich. Prawdopodobnie również od strony miasta zamek był oddzielony murem (i fosą). W ręce polskie zamek powrócił chwilowo w latach 1410-11, a na stałe po zakończeniu tzw. Wojny Trzynastoletniej w roku 1466. Zamek od tego czasu stał się siedzibą starosty. W następnych wiekach obiekt powoli tracił znaczenie militarne. Znaczne zniszczenia przyniosły najazdy szwedzkie z XVII wieku. Po roku 1772, kiedy to Nowe znalazło się w zaborze pruskim, zamek został w znacznym stopniu rozebrany, a zachowany budynek przekształcono w zbór ewangelicki. Obecny wygląd i zawdzięcza szeregowi prac remontowych i adaptacyjnych przeprowadzonych od końca lat 70. XX wieku.
widok od strony zachodniej
▲ widok od strony zachodniej
(24 IV 2010; 640x480)
widok od strony wschodniej
▲ widok od strony wschodniej
(24 IV 2010; 480x640)
Raciążek
Raciążek, woj. kujawsko-pomorskie, pow. aleksandrowski – zamek biskupów włocławskich
52,857° N
18,820° E
Pierwszy drewniano-ziemny obiekt warowny powstał już w połowie wieku XIII, prawdopodobnie już w roku 1262, kiedy to biskup włocławski Wolimir uzyskał od papieża Urbana IV zgodę na budowę grodu (bez uzyskania stosownego zezwolenia księcia Kazimierza I Konradowica). Wkrótce warownia została tymczasowo zajęta przez oddziały książęce - zrabowano wówczas skarbiec biskupi. Latem roku 1304 zamek ten został zdobyty przez księcia dobrzyńskiego Siemowita, jednak wkrótce książęta inowrocławscy - Leszek, Przemysł i Kazimierz - odbili go z rąk najeźdźcy. W toku wojen pomiędzy Władysławem Łokietkiem i Krzyżakami, warownia dwukrotnie była zdobywana przez wojska zakonne: w roku 1329 i 1330. Drugi z najazdów okazał się dla zamku szczególnie dotkliwy - jak poinformował kronikarz Jan Długosz, [...] przez poczynione zewsząd wyłomy mistrz z wojskiem wpadł do zamku Raciążka, i wielką ilość pieniędzy, oręża, bogactw i rozmaitych sprzętów zabrał w zdobyczy; niemały także gmin ludzi, tak szlachty jak i pospólstwa zagarnął w niewolę. Wkrótce po zniszczeniu grodu, nowy murowany (gotycki) zamek wzniósł biskup włocławski, Maciej z Gołańczy. Miało to miejsce przed rokiem 1364. Obiekt wkrótce został rozbudowany – powstały m.in. mury obwodowe wokół krawędzi wzniesienia, na którym zlokalizowano zamek, a za czasów biskupa Jana Karnkowskiego (sekretarza króla Zygmunta I Starego) przy południowej krawędzi wzgórza dobudowano 10-metrową wieżę. Losy warowni są dość trudne w określeniu, z uwagi na wielość miejscowości o nazwie Raciąż, Raciążek. Być może to właśnie na tym zamku trwały pokojowe negocjacje polsko-krzyżackie w roku 1404, w których osobisty udział brał król Władysław Jagiełło (większość badaczy wskazuje jednak na Raciąż na Mazowszu). Po roku 1466, kiedy to Raciążek utracił swoje znaczenie strategiczne (zniesiona została granica polsko-krzyżacka), zamek został stopniowo przebudowywany przez biskupów włocławskich z obronnej warowni w wygodną rezydencję. W I połowie wieku XVIII biskup Krzysztof Antoni Szembek przebudował zamek w rezydencjonalny pałac w stylu włoskim. W późniejszych latach obiekt uległ degradacji, a w czasach zaborów, decyzją władz pruskich, został niemal całkowicie rozebrany. Obecnie jest to trwała ruina.
widok od strony południowo-zachodniej
▲ widok od strony południowo-zachodniej
(11 VIII 2015; P 1000x500 px)
ruiny zamku
▲ ruiny zamku
(11 VIII 2015; P 900x470 px)
ruiny zamku
▲ ruiny zamku
(11 VIII 2015; 700x470 px)
ruiny zamku
▲ ruiny zamku
(11 VIII 2015; 470x700 px)
Radzyń Chełmiński
Radzyń Chełmiński, woj. kujawsko-pomorskie, pow. grudziądzki – zamek krzyżacki (komturski)
53,388° N
18,935° E
Pierwszy murowany zamek wzniesiono w latach 1270-85, w miejscu, w którym uprzednio funkcjonowała warownia drewniano-ziemna z roku 1234 (jeszcze wcześniej w Radzyniu znajdowało się grodzisko słowiańskie, a następnie fortalicjum książąt mazowieckich). Jeszcze w trakcie prac budowlanych, w roku 1278 twierdza została tymczasowo zdobyta przez Prusów, co prawdopodobnie uzmysłowiło władzom Zakonu Krzyżackiego, iż budowane założenie może okazać się niedostateczne dla utrzymania przewagi militarnej nad plemionami pruskimi. Stąd też w na początku wieku XIV obiekt został rozbudowany i otrzymał swoją ostateczną formę. Gotycka warownia została wzniesiona na planie kwadratu z wieżami w narożach oraz dodatkową najwyższą ośmioboczną wieżą ostatecznej obrony w północno-zachodnim narożniku. Obiekt wykazywał duże podobieństwo z zamkiem w Gniewie, stąd też niektórzy badacze są przekonani, iż obydwa zamki projektował ten sam architekt. Bramę wjazdową ulokowano od strony południowej. Zamek w Radzyniu Chełmińskim był jedną z najpotężniejszych twierdz na południu Państwa Zakonnego. Swoją przydatność militarną udowodnił już w roku 1330, kiedy to oddziały polskie, węgierskie i litewskie prowadzone przez Władysława Łokietka najechały na ziemię chełmińską. Król Polski przez kilka tygodni złupił oraz spalił całą ziemię chełmińską z wyjątkiem twierdz, z których żadnej nie mógł zająć, chociaż niektóre szturmował wszystkimi siłami. Zdobycie zamku powiodło się dopiero oddziałom wracającym z nieudanego oblężenia Malborka - miało to miejsce 21 września 1410 roku. Już wkrótce jednak (1411) obiekt (i cała ziemia chełmińska) powrócił w ręce krzyżackie wskutek zawartego układu pokojowego. W roku 1466, na mocy kolejnego układu polsko-krzyżackiego, Radzyń Chełmiński przyłączony został do Królestwa Polskiego jako część Prus Królewskich. Obiekt został poważnie uszkodzony w toku działań wojennych z lat 1626-29 (wojna ze Szwecją). W późniejszym okresie utracił swoje walory militarne i został opuszczony. Stan techniczny warowni był już tak zły, że pod koniec wieku XVIII władze pruskie rozpoczęły jego rozbiórkę, by z pozyskanych cegieł wznosić twierdzę w pobliskim Grudziądzu. Zabezpieczanie zamku w formie trwałej ruiny rozpoczęto w połowie wieku XIX i trwa do dziś.
fasada południowa
▲ fasada południowa
(11 VIII 2017; 900x600 px)
fasada południowa
▲ fasada południowa
(11 VIII 2017; 900x600 px)
narożnik południowo-zachodni
▲ narożnik południowo-zachodni
(11 VIII 2017; 900x600 px)
fundament wieży ostatecznej obrony
▲ fundament wieży ostatecznej obrony
(11 VIII 2017; 700x470 px)
piwnica
▲ piwnica
(11 VIII 2017; 700x470 px)
uskokowy portal kaplicy zamkowej
▲ uskokowy portal kaplicy zamkowej
(11 VIII 2017; 470x700 px)
ganek strzelniczy na koronie południowego muru
▲ ganek strzelniczy na koronie południowego muru
(11 VIII 2017; 470x700 px)
wieża w południowo wschodnim narożniku
▲ wieża w południowo wschodnim narożniku (widoczne żelbetowe zadaszenie kaplicy)
(11 VIII 2017; 700x470 px)
Rurka
Rurka, woj. zachodniopomorskie, pow. gryfiński, gm. Chojna - zamek templariuszy, następnie joannitów (komturski)
52,996° N
14,482° E
Początki obecności templariuszy w Rurce wiążą się z donacją księcia szczecińskiego Barnima I Dobrego, wielkiego sympatyka tego zakonu. Templariusze uzyskali od tego władcy ok. roku 1235 tereny w zakolu rzeki Rurzycy, pośród bagien i mokradeł, gdzie wkrótce wznieśli założenie obronne w postaci zamku-dworu, składającego się z szeregu budynków gospodarczych (drewnianych) oraz murowanej, późnoromańskiej kaplicy (konseracji w roku 1248 dokonał biskup kamieński Wilhelm I). W kolejnych latach rycerze-zakonnicy ulepszali i nieco rozbudowywali zamek w Rurce, jednak już w roku 1312 zakon został skasowany przez papieża Klemensa V. Wówczas to warownię przejął zakon joannitów (chociaż ich obecność w Rurce potwierdzona została źródłowo dopiero w roku 1329). Upadek zamku nastąpił w roku 1373 - wówczas to został zniszczony przez rycerzy z rodu von Wedel i mieszczan z Chojny. Joannici nie powrócili już do zrujnowanego zamku, lecz przenieśli się nie do niedalekiej Swobnicy, gdzie wznieśli nową warownię. Kaplica jeszcze przez wiele lat spełniała funkcje liturgiczne, jednak już w wieku XVII zlokalizowano w niej spichlerz. W wieku XIX zaadaptowano dawną kaplicę na gorzelnię, przebudowując ją przy tej okazji dość znacznie. Obecny swój kształt obiekt zawdzięcza częściowej odbudowie z końca XX wieku m.in. wymiana zadaszenia, odtworzenie wschodniego szczytu w konstrukcji ryglowej).
widok kaplicy od strony północnej
▲ widok kaplicy od strony północnej
(13 VIII 2012; 900x600)
fasada wschodnia kaplicy
▲ fasada wschodnia kaplicy
(13 VIII 2012; 650x650)
fasada wschodnia kaplicy
▲ fasada wschodnia kaplicy
(13 VIII 2012; 470x700)
fasada północna kaplicy
▲ fasada północna kaplicy
(13 VIII 2012; 640x480)
Sławków
Sławków, woj. śląskie, powiat będziński - zamek biskupów krakowskich
50,296° N
19,391° E
Budowę zamku rozpoczął w latach 1280-83 biskup krakowski Paweł z Przemankowa. Od początku swego istnienia była to budowla kamienna (ze skał dolomitowych) z murami obwodowymi w kształcie czworoboku i co najmniej dwiema basztami. W roku 1289 biskup Paweł z Przemankowa opowiedział się przeciwko księciu Henrykowi IV Prawemu, który za karę uwięził biskupa i zajął zamek. Wydarzenie to stanowi pierwszą zachowaną wzmiankę źródłową na temat warowni sławkowskiej. Na początku wieku XIV zamek został rozbudowany przez biskupa krakowskiego Jana Muskatę: został otoczony wałem ziemnym z budynkiem bramnym i fosą. Wkrótce jednak (1309) zamek został zajęty przez Władysława Łokietka i prawdopodobnie pozostawał w jego rękach aż do śmierci biskupa Jana (1320). W roku 1327 zamek został zdobyty przez oddziały czeskie Jana Luksemburskiego, który wkroczył do Małopolski w nadziei zdobycia Krakowa i rozgromienia Władysława Łokietka. Czesi wkrótce wycofali się, wobec zagrożenia ze strony węgierskiej. Obiekt podupadł w połowie XV wieku, zapewne wskutek niszczycielskich najazdów husytów. Zamku nie nigdy odbudowano, a w latach następnych zasypano jego pozostałości wałami ziemnymi, które miały chronić miasto przed skutkami ataków artyleryjskich. Istniejące dziś relikty założenia odkryte zostały podczas prac archeologicznych w latach 80. XX wieku.
widok od strony zachodniej
▲ widok od strony zachodniej
(27 II 2016; P 1000x340 px)
widok od strony zachodniej
▲ widok od strony zachodniej
(27 II 2016; P 1000x390 px)
widok od strony północno-zachodniej
▲ widok od strony północno-zachodniej
(27 II 2016; P 1000x370 px)
pozostałości zamku
▲ pozostałości zamku
(27 II 2016; P 1000x350 px)
pozostałości zamku
▲ pozostałości zamku
(27 II 2016; 470x700 px)
widok od strony północno-wschodniej
▲ widok od strony północno-wschodniej
(27 II 2016; P 1000x470 px)
relikty budynku bramnego
▲ relikty budynku bramnego
(27 II 2016; 700x470 px)
widok od strony północno-wschodniej
▲ pozostałości zamku
(27 II 2016; 470x700 px)
Świecie n. Wisłą
Świecie, woj. kujawsko-pomorskie, miasto powiatowe - zamek książęcy, następnie krzyżacki (komturski)
53,404° N
18,457° E
Pierwszy warownię w widłach Wisły i Wdy zbudował książę Świętopełk gdański w połowie XIII wieku. Jesienią roku 1244 nieudaną próbę zdobycia tej nowo wzniesionej warowni podjęli Krzyżacy sprzymierzeni z księciem Kazimierzem I Konradowicem. Od ok. 1250 roku do 1270 zamek był główną siedzibą księcia Mściwoja II i jednocześnie administracyjnym centrum samodzielnego księstwa świeckiego. Zamek pozostawał we władaniu książąt pomorskich do roku 1294, kiedy to zmarł książę Mściwoj II. W następnych latach zamkiem władali Przemysł II wielkopolski (1294-1296), Leszek inowrocławski (1296), Władysław Łokietek (1296-1300), Wacław II czeski (1300-1305). W roku 1306 ponownie Władysław Łokietek opanował Pomorze Gdańskie (w tym Świecie) i pozostawił w zamku - jako swego namiestnika - bratanka, Przemysła, księcia inowrocławskiego. Książę ten jednanie zdołał obronić twierdzy w 1309 roku przed najazdem Krzyżaków, dowodzonych przez mistrza krajowego pruskiego Henryka von Plotzke. Od tego też roku, aż do połowy XV wieku zamek w Świeciu pozostawał w rękach krzyżackich. Przeprowadzona w latach 1335-50 wielka inwestycja budowlana uczyniła z warowni nowoczesną i silną twierdzę. Ceglany obiekt wzniesiono na planie kwadratu. W narożach znajdowały się wieże, przy czym jedna z nich (północno-zachodnia) była znaczne wyższa od pozostałych i stanowiła ostateczny punkt obrony. Skrzydło północne zamku było trzykondygnacyjne i znajdowały się w nim komnaty reprezentacyjne, kaplica Św. Katarzyny, kapitularz. W skrzydle wschodnim (również trzykondygnacyjnym) mieścił się zamkowy browar, kuchnie oraz dormitorium (sypialnie dla zakonników). Brak pewności, czy skrzydło południowe i zachodnie posiadały zabudowę użytkową. Warownia świecka posiadała znaczne walory obronne - dysponowała nawet bronią palną. Wojskom koalicji polsko-litewskiej podczas tzw. Wielkiej Wojny (1410-11) nie udało się zająć zamku. Powiodło się to mieszczanom świeckim w roku 1454, którzy - bez walki - opanowali zamek i obsadzili go załogą. W roku 1460 zaciężni krzyżaccy odbili obiekt. W następnym roku zostali jednak pokonani przez oddziały przysłane przez Toruń. W granicach Królestwa Polskiego Świecie formalnie znalazło się na mocy zapisów pokoju toruńskiego z 1466 roku, przy czym na zamku, aż do roku 1520, rezydowały oddziały toruńskie. Warownia stała się siedzibą starostów królewskich. Ucierpiała w znacznym stopniu podczas oblężenia przez wojska szwedzkie w roku 1655. W następnych latach zamek popadał w ruinę, do tego stopnia, że na początku XIX wieku, z polecenia zaborczych władz pruskich, dokonano częściowej rozbiórki budynku. Ostatecznie ocalało tylko północne skrzydło z wieżą.
widok od strony południowej
▲ widok od strony południowej
(24 IV 2010; 900x600)
widok od strony zachodniej
▲ widok od strony zachodniej
(24 IV 2010; 480x640)
widok od strony zachodniej
▲ widok od strony zachodniej
(24 IV 2010; 480x640)
widok od strony południowej
▲ widok od strony południowej
(24 IV 2010; 850x600)
Toruń
Toruń, woj. kujawsko-pomorskie, miasto wojewódzkie - zamek krzyżacki (komturski)
53,009° N
18,610° E
Zamek powstał w II połowie XIII wieku. Była to pierwsza warownia krzyżacka w ziemi chełmińskiej. Powstała na miejscu słowiańskiej osady grodowej Postolsk. Warownię wzniesiono na planie podkowy, co dla obiektów krzyżackich jest formą nietypową (dopiero w późniejszych latach ukształtował się charakterystyczny sposób wznoszenia zamków na planie regularnego czworoboku). Prawdopodobnie najstarszym elementem umocnień był mur kamienny z głazów narzutowych (częściowo zachowany do dziś). Pod koniec XIII wieku wzniesiono ceglany mur obwodowy i główny budynek mieszkalny przylegający do murów od południa, a następnie zbudowano krużganki. Na początku XIV wieku zamek został rozbudowany: powstała wówczas wolnostojąca ośmioboczna wieża o średnicy około 10 metrów oraz baszta ustępowa (tzw. gdanisko albo dansker), sięgająca ok. 32 metry poza obwód murów, do której prowadził arkadowy kryty ganek. Po przegranej przez Zakon bitwie grunwaldzkiej, Toruń wraz z zamkiem, poddał się pod władzę króla polskiego. Władysław Jagiełło osobiście przebywał w mieście i na zamku we wrześniu 1410. Na mocy układu pokojowego z roku 1411, toruńska twierdza powróciła w ręce krzyżackie. Zamek uległ znacznemu uszkodzeniu w roku 1420 z powodu pożaru. Dnia 6 lutego 1454 zamek został zdobyty przez mieszczan toruńskich i częściowo spalony. Wkrótce potem większość murów rozebrano, pozostawiając – symbolicznie – basztę ustępową i prowadzący do niej ganek, a także wybrane budynki (m.in. szpital i młyny). W późniejszym okresie na terenie dawnego zamku krzyżackiego powstało wysypisko śmieci. Dzięki temu ruiny pozostały w zasadzie nienaruszone do lat 50. XX wieku, kiedy to przeprowadzono pierwsze prace archeologiczne. W latach następnych zakonserwowano pozostałości zamku krzyżackiego w formie trwałej ruiny.
dziedziniec
▲ dziedziniec
(8 VIII 2015; P 1000x450 px)
dziedziniec
▲ dziedziniec
(8 VIII 2015; P 1000x400 px)
pozostałości murów zamku wysokiego
▲ pozostałości murów zamku wysokiego
(20 IV 2010; 640x480 px)
gdanisko (wieża ustępowa) z gankiem
▲ gdanisko (wieża ustępowa) z gankiem
(10 VIII 2015; P 800x600 px)
gdanisko
▲ gdanisko
(8 VIII 2015; 470x700 px)
model zamku prezentowany w piwnicach
▲ model zamku prezentowany w piwnicach
(8 VIII 2015; 470x700 px)
brama zamkowa
▲ brama zamkowa
(8 VIII 2015; 470x700 px)
widok od strony zachodniej
▲ widok od strony zachodniej
(8 VIII 2015; 700x470 px)
FOTO.POCZET.COM (treść i kod strony) jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska.
Serwis stanowi część portalu poczet.com, który wpisany został do rejestru dzienników i czasopism prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Katowicach pod poz. Pr 2428.
partnerzy: ApisVideoHistoriaJęzyk niemieckiJęzyk francuskiBiologiaWiedza o społeczeństwieDrukarniaŻegluga śródlądowa
do góry